Dusza: duch, oddech i dusza towarzystwa
Dusza to niematerialna część człowieka, uznawana w wielu religiach i filozofiach za siedlisko życia, emocji i osobowości. W przenośni oznacza też człowieka o ciepłym charakterze.
Dusza w polskiej kulturze łączy religię, poezję i język potoczny. To słowo pochodzi od tego samego pnia co „duch” i „dech”, bo przez tysiące lat oddech był dowodem życia.
- Niematerialna część człowieka. *Wierzy w nieśmiertelność duszy.*
- Człowiek, osoba (potocznie). *Na ulicy nie było żywej duszy.*
- Charakter, wnętrze. *Ma artystyczną duszę.*
- Ten, kto ożywia grupę. *Jest duszą towarzystwa.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | dusza | dusze |
| Dopełniacz | duszy | dusz |
| Celownik | duszy | duszom |
| Narzędnik | duszą | duszami |
| Miejscownik | duszy | duszach |
| Wołacz | duszo! | dusze! |
Przykłady użycia
- W lesie nie spotkaliśmy żywej duszy.Utrwalone wyrażenie, znaczy „nikogo”.
- Mam duszę na ramieniu, kiedy wychodzi na scenę.Frazeologizm o strachu.
- Zaduszki to dzień pamięci o duszach zmarłych.Zaduszki to potoczna nazwa 2 listopada.
Frazeologia i pokrewne słowa
Do ważnych wyrażeń należą dusza człowiek (życzliwa osoba), bratnia dusza (ktoś bardzo bliski) i oddać duszę Bogu (umrzeć). Język łączy dusze z oddechem: *duch*, *dech*, *oddychać* i *dusić* mają wspólny rdzeń. Warto też poznać słowa duch, ciało jako przeciwieństwo oraz serce, które w poezji często zastępuje duszę.
W kalendarzu 2 listopada to Dzień Zaduszny, a dawny ludowy obrzęd Dziadów, opisany przez Mickiewicza, polegał na wspominaniu zmarłych i ich dusz. Do dziś wiele osób zapala wtedy znicze na grobach.
Czy „dusza” i „duch” to to samo?
Nie. Duch bywa istotą niematerialną lub zjawą, a dusza jest wewnętrzną częścią człowieka. W potocznej mowie granica się zaciera.
Jak brzmi wołacz od „dusza”?
„Duszo!”, na przykład w czułym zwrocie „Duszo moja!”. W czułej mowie spotkasz zdrobnienie „duszyczko”.