Duma, pycha i Duma Państwowa: słowo o dwóch obliczach
Duma to poczucie własnej wartości, satysfakcja z czyichś osiągnięć albo wyniosłość; także ukraińska pieśń epicka i parlament w Rosji.
Duma to uczucie satysfakcji z siebie lub z kogoś bliskiego. Może być dobra, jak duma z dziecka, albo zła, jak wyniosła duma przechodząca w pychę. Słowo ma też korzenie myślowe: pochodzi od rdzenia oznaczającego myśl.
- Satysfakcja, poczucie wartości. *Rodzice patrzyli z dumą na córkę.*
- Wyniosłość. *Jego duma nie pozwoliła mu prosić o pomoc.*
- Powód do dumy. *Ta drużyna to duma miasta.*
- Duma Państwowa. *Obrady Dumy trwały do późnej nocy.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik (co?) | duma | dumy |
| Dopełniacz (czego?) | dumy | dum |
| Celownik (czemu?) | dumie | dumom |
| Biernik (co?) | dumę | dumy |
| Narzędnik (czym?) | dumą | dumami |
| Miejscownik (o czym?) | dumie | dumach |
Przykłady użycia
- Przepełniała ją duma z osiągnięć syna.Znaczenie pozytywne: dobra duma.
- Duma nie pozwoliła mu przeprosić.Znaczenie negatywne: wyniosłość utrudniająca działanie.
- Przeczytałam „Dumę i uprzedzenie”.Polski tytuł powieści Jane Austen.
Duma, dumać i Duma Państwowa
Prasłowiański rdzeń *duma* oznaczał myśl, rozmyślanie. Stąd czasownik dumać („rozmyślać”) i rosyjska *Duma* – dawna rada, później parlament. W polszczyźnie znaczenie przesunęło się ku uczuciu: od pysznego myślenia o sobie po poczucie godności i satysfakcji. W literaturze „duma” to też ukraińska pieśń epicka, związana z kozakami. Powiązane są honor oraz wstyd, które stanowią jej przeciwieństwo.
Czy duma to zawsze wada?
Nie. Zdrowa duma z osiągnięć jest czymś dobrym; zła jest pycha.
Czym duma różni się od pychy?
Duma opiera się na rzeczywistych osiągnięciach, pycha na przekonaniu o własnej wyższości.
Czy „Duma i uprzedzenie” to dosłowne tłumaczenie?
Tak, polski tytuł odpowiada angielskiemu *Pride and Prejudice*: duma i uprzedzenie.