Grzech i grzeszyć: skąd w jednej rodzinie ch i sz?
Grzech to czyn lub myśl sprzeczna z prawem Bożym albo zasadami moralnymi. W języku codziennym także drobne przewinienie, lekkomyślność lub marnowanie okazji.
Grzech należy do słownictwa religijnego, ale wszedł też do rozmów o drobnych słabościach. Z jednego rdzenia mamy grzech, grzeszyć i grzesznika, a ch zamienia się w sz zgodnie ze starą alternacją. Dzięki temu widać, jak mocno słowo utrwaliło się w polszczyźnie.
- Czyn sprzeczny z religią. *Spowiadał się z grzechów.*
- Przewinienie moralne. *To mój największy grzech młodości.*
- Marnowanie okazji (potocznie). *Grzech nie skorzystać z takiej okazji.*
- Siedem grzechów głównych. *Pycha, chciwość, zazdrość i inne.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | grzech | grzechy |
| Dopełniacz | grzechu | grzechów |
| Celownik | grzechowi | grzechom |
| Narzędnik | grzechem | grzechami |
| Miejscownik | grzechu | grzechach |
| Wołacz | grzechu! | grzechy! |
Przykłady użycia
- Przyznał się do grzechu i prosił o wybaczenie.Styl uroczysty, religijny.
- Grzech nie skorzystać z promocji.Potocznie, żartobliwie: szkoda byłoby zmarnować okazję.
- Grzech pierworodny dotyczy wszystkich ludzi.Termin teologiczny.
Alternacja ch – sz i pojęcia pokrewne
- Grzech – grzeszyć – grzesznik – grzeszny. Ch przed końcówką miękką zamienia się w sz.
- Winny i niewinny. Grzech wiąże się z winą; w moralności religijnej bywa jej źródłem.
- Zło – ogólne pojęcie, w którym grzech jest konkretnym czynem; zobacz zło.
- Siedem grzechów głównych. Pycha, chciwość, nieczystość, zazdrość, obżarstwo, gniew i lenistwo.
Czy grzech zawsze oznacza przewinienie religijne?
Nie. W potocznym użyciu może oznaczać zwykły błąd lub stratę.
Co znaczy grzech pierworodny?
W teologii chrześcijańskiej to stan wynikający z pierwszego upadku człowieka, który obciąża całą ludzkość.
Dlaczego grzech ma sz w grzesznik?
To regularna alternacja ch – sz przed przyrostkiem -nik.