Cesarz, car i Kaiser: jedno imię rzymskiego władcy
Cesarz to władca cesarstwa, tytuł wyższy od króla, noszony m.in. przez rzymskich, niemieckich i japońskich panujących. Pochodzi od imienia Juliusza Cezara.
Cesarz to tytuł władcy, który stoi ponad królami. Wywodzi się z imienia Gajusza Juliusza Cezara, a ten sam rdzeń ukrywa się także w rosyjskim carze i niemieckim Kaiserze. Słowo należy do rodzaju męskiego i odnosi się wyłącznie do mężczyzn; żeńskim odpowiednikiem jest cesarzowa.
- Władca cesarstwa. *Cesarz Franciszek Józef panował ponad sześćdziesiąt lat.*
- Tytuł rzymski. *Cesarz August zmienił ustrój Rzymu.*
- W przenośni, wielki wpływowy człowiek. *Cesarz branży filmowej.*
- Przymiotnik cesarski: *cięcie cesarskie* (operacja przy porodzie), *cesarska korona*.
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | cesarz | cesarze |
| Dopełniacz | cesarza | cesarzy |
| Celownik | cesarzowi | cesarzom |
| Biernik | cesarza | cesarzy |
| Narzędnik | cesarzem | cesarzami |
| Miejscownik | o cesarzu | o cesarzach |
| Wołacz | cesarzu! | cesarze! |
Przykłady użycia
- Cesarz wjechał do miasta w otoczeniu gwardii.Opis historyczny, narracyjny.
- Napoleon koronował się na cesarza Francuzów w 1804 roku.Fakt historyczny w zdaniu opisowym.
- Wasza Cesarska Mość, proszę o audiencję.Tytulatura dworska, wielkimi literami.
Cesarz, car i król
Słowo przyszło do polszczyzny prawdopodobnie przez język czeski (*císař*), a ten z niemieckiego *Kaiser*, które jest z kolei łacińskim *Caesar*. Z tej samej rodziny pochodzi rosyjski *car* i bułgarski *car*. W hierarchii cesarz stoi ponad królem, a jego żona to cesarzowa; porównaj też władcę w ogólnym znaczeniu. Dziś cesarzy nie ma wielu, ale słowa używamy w historii i w zwrotach przenośnych, na przykład o ludziach, którzy w jakiejś dziedzinie zdobyli ogromną przewagę.
Czy cesarz i car to to samo?
W sensie pochodzenia tak, bo oba słowa wywodzą się z imienia Cezar. W użyciu car dotyczył władcy Rosji i Bułgarii.
Jak napisać cesarz w wołaczu?
Cesarzu! Forma nie zmienia się w stosunku do miejscownika.