Vorst: twee woorden met dezelfde spelling, de koude en de koning
Vorst heeft twee betekenissen: de kou waarbij water bevriest, en een heerser zoals een koning, prins of keizer. Daarnaast is het de nok van een dak.
Vorst is een woord met een dubbelleven. Het ene woord is de winterkou die de sloten dichtvriest, het andere de heerser die over een land regeert. Ze hebben dezelfde spelling en klank, maar niets met elkaar te maken. Alleen de context in de zin laat zien welk woord bedoeld is.
- Temperatuur onder nul. *Er is strenge vorst voorspeld.*
- Heerser, koning of prins. *De vorst opende het parlement.*
- Nok van een dak. *De vorst is met rode pannen belegd.*
Vormen
| Kenmerk | Vorm | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | de vorst | De vorst houdt aan. |
| Meervoud (heerser) | vorsten | De Europese vorsten. |
| Meervoud (kou) | geen | Alleen enkelvoud. |
| Samenstelling | vorstverlet | Vorstverlet voor bouwvakkers. |
| Samenstelling | vorstendom | Een klein vorstendom. |
Voorbeelden uit het dagelijks gebruik
- Door de vorst zijn de grachten bevroren.Weersbericht en dagelijks gebruik.
- De vorst werd bij zijn troonsbestijging toegejuicht.Plechtig register.
- Bij vorst moet je buitenkranen aftappen.Praktische tip, vooral in Nederland en Vlaanderen.
Twee verschillende herkomsten
Het koudewoord is verwant aan het werkwoord vriezen; het is dus een zustertje van ijs en de winter. De heerser heet vorst omdat zijn naam teruggaat op een Germaans woord voor 'de eerste', ook te zien in het Duitse *Fürst* en het Engelse *first*. Een keizer staat boven een vorst, een prins eronder. Het derde woord, de nok van het dak, heeft weer een eigen, onzekere herkomst.
Heeft vorst een meervoud?
Alleen als het om een heerser gaat: vorsten. De kou kent geen meervoud.
Is Vorst ook een plaatsnaam?
Ja, Vorst is de Nederlandse naam van de Brusselse gemeente Forest.