Smart in het Nederlands: verdriet, geen slim apparaat
Smart is een verouderd of literair woord voor groot verdriet, pijn of leed, bijvoorbeeld in met smart wachten of smartengeld.
Het Nederlandse smart heeft niets te maken met een slimme telefoon. Smart is oud woord voor leed: een scherpe pijn in lichaam of gemoed. Je ziet het vooral in vaste uitdrukkingen en in plechtige of ironische taal.
- Diep leed of verdriet. *Met smart zag ze hem vertrekken.*
- Lichamelijke pijn. *Hij droeg de smart van zijn verwonding.* (oud)
- Verlangend. *Met smart wachten* betekent ongeduldig uitkijken.
Vormen
| Vorm | Woord | Opmerking |
|---|---|---|
| Lidwoord | de smart | een de-woord |
| Meervoud | smarten | zeldzaam |
| Bijvoeglijk naamwoord | smartelijk | pijnlijk, droevig |
| Samenstelling | smartlap | sentimenteel liedje |
| Samenstelling | smartengeld | vergoeding voor leed |
Voorbeelden in een zin
- Met smart wacht ik op je antwoord.Vaste uitdrukking, vaak overdreven of grappig bedoeld.
- Hij kreeg smartengeld voor de verkeersramp.Juridisch: geld voor immateriële schade.
- Op de kermis klonk een smartlap uit de luidspreker.Smartlap is een sentimenteel Nederlands liedje over verdriet en liefde.
Valse vrienden
Een Engelstalige ziet in *smart* een woord voor slim of netjes. Dat is een echte valse vriend: de Nederlandse tegenhanger daarvan is slim of pienter. Het woord dat wél bij onze smart past, is pijn. Wil je iets sterker, dan komt ellende of verdriet in de buurt. Het woord smartphone is in het Nederlands overgenomen uit het Engels en hoort dus bij de Engelse betekenis.
Is smart een gewoon Nederlands woord?
Ja, maar het is ouderwets of literair. In de dagelijkse taal zie je het in uitdrukkingen als smartlap.
Wat is smartengeld?
Een schadevergoeding voor het leed dat iemand ondervindt, bijvoorbeeld na een ernstig ongeluk.