Excuses of excuus? Een verontschuldiging én een smoes
Een excuus is een verontschuldiging voor iets wat misging, maar ook een voorwendsel om onder iets uit te komen.
Het woord excuus heeft twee gezichten. Je biedt excuses aan als je spijt hebt, maar je verzint een excuus als je niets wilt toegeven. Het komt van het Latijnse *excusare*, 'iemand van schuld ontslaan'.
- Verontschuldiging (meestal meervoud). *Mijn excuses voor het late antwoord.*
- Voorwendsel of smoes. *Hij had altijd een excuus om niet te komen.*
- Rechtvaardiging. *Onwetendheid is geen excuus.*
Vormen
| Kenmerk | Vorm | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | het | het excuus |
| Meervoud | excuses | mijn excuses |
| Verkleinwoord | excuusje | een excuusje verzinnen |
| Werkwoord | excuseren | zich excuseren |
| Samenstelling | excuusbrief | een excuusbrief schrijven |
Excuus in een zin
- Mijn excuses, ik had u niet gezien.Beleefd; het meervoud is hier de vaste vorm.
- Dat is geen goed excuus voor je gedrag.Enkelvoud met de betekenis 'rechtvaardiging'.
- Hij excuseerde zich bij de gastvrouw en vertrok.Formeel werkwoord, niet verwarren met 'excuseren' in de zin van vergeven.
Excuses en spijt
Een verontschuldiging klinkt pas oprecht als er spijt in meeklinkt. Wie slechts zegt 'excuses als je je gekwetst voelt', schuift de schuld door naar de ander. Het meervoud is in dit gebruik zo vaststaand dat het enkelvoud een andere kleur krijgt: een excuus is dan eerder een argument om een fout goed te praten. In Vlaanderen hoor je ook *pardon* en *sorry*, maar excuses is in beide landen het nette woord.
Zeg je excuus of excuses?
Voor een verontschuldiging gebruik je meestal excuses. Excuus staat vaker voor voorwendsel.
Hoe spreek je excuus uit?
Als eks-KUUS, met de klemtoon op de tweede lettergreep.