Dame of vrouw? Over de beleefde aanspreekvorm en het damspel
Een dame is een beleefde of deftige aanduiding voor een vrouw. Ook in het damspel en in kaartspelen komt het woord voor.
Een dame is een beleefde, soms ouderwets aandoende aanduiding voor een vrouw. Het woord komt uit het Frans en betekende oorspronkelijk ‘vrouwe’, een titel voor een vrouw van stand. Je hoort het nog in *dames en heren*, op toiletten en in het damspel.
- Beleefde aanduiding voor een vrouw. *De dame achter de balie hielp mij.*
- Deftige of elegante vrouw. *Ze is een echte dame.*
- Stuk in een spel. *In het schaakspel heet de dame ook koningin.*
- Kaart. *De hartendame ligt op tafel.*
Vormen van het woord
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | de dame | De dame lachte. |
| Meervoud | de dames | Dames en heren. |
| Verkleinwoord | het damesje | Een damesje op leeftijd. |
| Samenstelling | damesfiets | Een damesfiets met mandje. |
| Samenstelling | damestoilet | Het damestoilet is rechts. |
Zo gebruik je het in een zin
- Dames en heren, welkom bij onze show.Beleefde openingsformule bij een publiek.
- Zij is een dame van stand.Hoge, ietwat ouderwetse beleefdheid.
- Hij speelde zijn dame uit.In kaartspelen of schaken: een sterk stuk of kaart.
Dame en vrouw
- *Dame* is formeler dan *vrouw*; in veel contexten klinkt *vrouw* neutraler en moderner.
- *Dames* op een bordje betekent toiletten voor vrouwen.
- De *dam* in het dammen is een gekroonde schijf; de naam is verwant aan *dame* en klinkt in beide talen vergelijkbaar.
- Vergelijk de mannelijke tegenhanger heer en de neutrale vrouw.
Wanneer zeg je dame in plaats van vrouw?
In beleefde, formele of ouderwetse taal; in alledaagse spraak is *vrouw* gebruikelijker.
Wat is een damesfiets?
Een fiets zonder bovenbuis, om gemakkelijk op en af te stappen.