Upadek: od potknięcia do końca cesarstwa
Upadek to nagłe zetknięcie się z ziemią po utracie równowagi albo, w przenośni, załamanie się władzy, państwa, firmy lub moralności.
Upadek może być dosłowny i przenośny. Wyrażenie „do upadłego” oznacza „aż do kompletnego wyczerpania”, więc pracować, tańczyć albo walczyć do upadłego to robić coś, dopóki nie padnie się ze zmęczenia. W historii słowo kojarzy się z końcem imperiów, a w życiu codziennym z utratą pozycji. Czasem upadek wiąże się z porażką, czasem z utratą dobrego imienia.
- Zdarzenie fizyczne. *Upadek z roweru skończył się siniakiem.*
- Koniec państwa lub instytucji. *Upadek cesarstwa zachodniorzymskiego nastąpił w roku 476.*
- Zjawisko społeczne. *Mówi się o upadku obyczajów.*
- Ruina firmy. *Upadek banku wstrząsnął rynkiem.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | upadek | upadki |
| Dopełniacz | upadku | upadków |
| Celownik | upadkowi | upadkom |
| Narzędnik | upadkiem | upadkami |
| Miejscownik | upadku | upadkach |
| Wołacz | upadku! | upadki! |
Upadek w zdaniu
- Po upadku komunizmu zmieniła się gospodarka.Miejscownik w przyimkowej konstrukcji *po upadku*.
- Pracował do upadłego.Utarty zwrot: *do upadłego*.
- Jego upadek był szybki, a droga w górę – powolna.Przenośnia o karierze.
Upadek, upadły i upaść
- Czasownik: *upaść* (dokonany) / *upadać* (niedokonany). Od nich pochodzi przymiotnik *upadły* i przysłówek *upadle*.
- Idiomy: *wzloty i upadki* (dobre i złe okresy), *upadek moralny*, *upadek na duchu* (zniechęcenie), *upaść na kolana*.
- Ciekawostka: *Upadek* to polski tytuł m.in. powieści Alberta Camusa (*La Chute*) i niemieckiego filmu z 2004 roku o ostatnich dniach III Rzeszy.
Co znaczy „do upadłego”?
Do wyczerpania sił, bez wytchnienia: bawić się do upadłego, pracować do upadłego.
Czy „upadek” zawsze znaczy coś złego?
W większości kontekstów tak, ale w fizyce bywa neutralnym określeniem ruchu ciała w dół, np. upadek swobodny.