Stopień czy stopnień? Poprawna forma i znaczenia słowa
Stopień to jedna z kolejnych płaszczyzn schodów, a także poziom, miara lub ranga: stopień naukowy, stopień wojskowy, stopień Celsjusza.
Stopień to słowo wielu zastosowań: pojawia się na schodach, w termometrze, w szkole i w wojsku. Nazwa wywodzi się od czasownika *stąpać*, bo stopień jest miejscem, na którym stawiamy stopę. Najczęstszy błąd to pisanie „stopnień” zamiast „stopień”, a przecież dopełniacz brzmi „stopnia”. W odmianie samogłoska „ie” znika, jak w wyrazach „kamień” czy „dzień”.
- Płaszczyzna schodów. *Uważaj, ostatni stopień jest wyższy.*
- Poziom zaawansowania. *Wysoki stopień trudności.*
- Ranga lub tytuł. *Stopień kapitana, stopień naukowy doktora.*
- Jednostka miary. *Za oknem jest pięć stopni poniżej zera.*
- Odmiana przymiotnika. *Stopień wyższy i najwyższy.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | stopień | stopnie |
| Dopełniacz | stopnia | stopni |
| Celownik | stopniowi | stopniom |
| Narzędnik | stopniem | stopniami |
| Miejscownik | stopniu | stopniach |
Przykłady
- Temperatura spadła do minus dziesięciu stopni.Po liczebniku od pięciu wzwyż stoi dopełniacz liczby mnogiej.
- Awansował na stopień majora.Styl urzędowy, wojskowy.
- W jakim stopniu to prawda?Wyrażenie „w jakim stopniu” znaczy „na ile, w jakiej mierze”.
Pułapki w użyciu
- Stopień czy stopnień? Poprawnie tylko „stopień”; w dopełniaczu „stopnia”.
- Dwa stopnie, pięć stopni. Po liczebnikach 2–4 używamy „stopnie”, od 5 „stopni”.
- Stopniowo — przysłówek od „stopień”: *temperatura rosła stopniowo*.
- W gramatyce stopniowanie przymiotnika to *wysoki, wyższy, najwyższy*, a mniej oficjalnie klasa czy poziom.
W zapisie temperatury używamy symbolu °C i zwykle piszemy go po odstępie: 20 °C. To ciekawostka, o którą często pytają redaktorzy tekstów.
Czy mówimy „stopni” czy „stopnie” po liczebniku?
Zależy od liczby: dwa stopnie, trzy stopnie, ale pięć stopni, dziesięć stopni.
Co znaczy „w pewnym stopniu”?
To wyrażenie oznacza „częściowo, do pewnej granicy”. Przeciwieństwem jest „w pełnym stopniu” lub po prostu „całkowicie”.