Róż: kolor, kosmetyk i krewny róży
Róż to jasnoczerwona barwa, a także kosmetyk nakładany na policzki. Nazwa pochodzi od kwiatu, czyli róży.
Róż to wyraz, który wziął nazwę od kwiatu, ale zrobił karierę na własną rękę. Pierwotnie to po prostu „kolor róży”, dziś zaś zarówno barwa ubrań, jak i kosmetyk, który rozjaśnia twarz. W świecie kolorów odpowiada angielskiemu *pink*, a w nazwie zdradza pokrewieństwo z kwiatem, od którego się wywodzi.
- Barwa pośrednia między czerwienią a bielą. *Ściany pomalowano na delikatny róż.*
- Kosmetyk do policzków. *Nałożyła róż na kości policzkowe.*
- Stonowany odcień czerwieni. *Suknia w kolorze brudnego różu.*
- Optymizm (przenośnie). *Patrzy na świat przez różowe okulary.*
Odmiana rzeczownika róż
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | róż | róże |
| Dopełniacz | różu | różów |
| Celownik | różowi | różom |
| Biernik | róż | róże |
| Narzędnik | różem | różami |
| Miejscownik | różu | różach |
Róż w zdaniach
- Wolę róż pudrowy niż neonowy.Barwa w rodzaju męskim; „pudrowy” to przymiotnik określający odcień.
- Zbyt dużo różu na policzkach wygląda sztucznie.Dopełniacz po „zbyt dużo”: różu.
- W różu jest jej do twarzy.Miejscownik: w różu; potoczne, ale poprawne.
Róż, róża i różowy
Wszystkie trzy wyrazy to rodzina. Róża to kwiat, różowy to przymiotnik, a róż to rzeczownik oznaczający barwę lub kosmetyk. Polska nazwa koloru pochodzi więc dosłownie od róży, podobnie jak włoskie *rosa* czy francuskie *rose*. Pisownia przez ż pozostaje stała w całej rodzinie: róża, różowy, różany. Uwaga na liczbę mnogą: róże to zarówno kwiaty, jak i kosmetyki w kilku odcieniach, a tylko kontekst pokazuje, o co chodzi.
Czy róż i różowy to to samo?
Nie. Róż to rzeczownik, a różowy to przymiotnik. Mówimy „ten róż”, ale „różowa sukienka”.
Czy zawsze piszemy róż przez ż?
Tak, a to dlatego, że ż jest w całej rodzinie wyrazów: róża, różowy, różany. Nie ma tu wymiany na rz.