Rok: dlaczego pięć lat, a nie „pięć roków”?
Rok to jednostka czasu równa około 365 dniom, czyli jednemu obiegowi Ziemi wokół Słońca. W liczbie mnogiej używa się formy lata.
Rok to jednostka czasu, ale ma też specyficzną gramatykę. Rok ma w liczbie mnogiej formę oderwaną od siebie: lata, a nie „roki”, dlatego mówimy pięć lat, nie „pięć roków”. W kalendarzu składa się z dwunastu miesięcy, a każdy z nich z tygodni i dni.
- Okres 12 miesięcy. *Przeprowadził się rok temu.*
- Rok kalendarzowy. *Rok 2024 był przestępny.*
- Rok nauki lub pracy. *Chodzi do drugiego roku studiów.*
- Wiek (w liczbie mnogiej). *Ma trzydzieści lat.*
Odmiana rzeczownika rok
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | rok | lata |
| Dopełniacz | roku | lat |
| Celownik | rokowi | latom |
| Biernik | rok | lata |
| Narzędnik | rokiem | latami |
| Miejscownik | roku | latach |
Rok w zdaniach
- W tym roku zimy prawie nie było.Po „w” używamy miejscownika roku.
- Mieszkam tu od pięciu lat.Po liczebnikach od 5 wzwyż: lat.
- Rok w rok jeździmy nad morze.„Rok w rok” znaczy: co roku, regularnie.
Lata zamiast roków
Rzeczownik rok tworzy liczbę mnogą od innego rdzenia: *lata*. To rzadka w polszczyźnie para, w której jedno słowo ma dwa różne tematy, dlatego mówimy pięć lat, a nie „pięć roków”. Stąd wzór: 1 rok, 2–4 lata, 5 lat, 22 lata, 25 lat. W datach piszemy „w 2025 roku”, a w skrócie „w 2025 r.”. Rdzeń *lat-* wywodzi się z dawnego słowa *lěto*, które znaczyło zarówno rok, jak i lato, czyli najcieplejszy sezon.
Czy mówi się „5 roków”?
Nie, poprawnie jest „pięć lat”. Forma „roków” jest błędna w zwykłej polszczyźnie, a rzadkie *roki* pojawiają się dziś głównie w tekstach historycznych.
Jak skracać rok w datach?
Po cyfrach najczęściej piszemy r., na przykład „w 2020 r.”. Gdy słowo stoi przed liczbą, zapisujemy je pełnym słowem: „rok 2020”.