Miód: ó–o, miesiąc miodowy i dziegieć w beczce
Miód to słodka, gęsta substancja wytwarzana przez pszczoły z nektaru kwiatów. W przenośni oznacza też coś bardzo miłego, na przykład „miód na serce”.
Miód jest jednym z najstarszych słodzików. W prasłowiańskim brzmiał *medъ* i jest spokrewniony z angielskim *mead* oraz niemieckim *Met*, czyli napojem z fermentowanego miodu. Dla Polaków ma wyjątkowe znaczenie kulturowe: miód pitny to staropolska tradycja.
- Produkt pszczół. *Miód lipowy pomaga na kaszel.*
- Miód pitny. *Dwójniak to rodzaj miodu pitnego.*
- Coś bardzo miłego. *Jego słowa to miód na moje serce.*
- W nazwie okresu. *Miesiąc miodowy po ślubie.*
Odmiana z wymianą ó–o
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | miód | miody |
| Dopełniacz | miodu | miodów |
| Celownik | miodowi | miodom |
| Narzędnik | miodem | miodami |
| Miejscownik | w miodzie | w miodach |
W zdaniu
- Dodaj łyżkę miodu do herbaty.Dopełniacz części po „łyżka”.
- Pojedziemy na miesiąc miodowy do Włoch.W przymiotniku „miodowy” słychać „o”, co potwierdza pisownię z „ó”.
- Miód malina, aż się chce tam wracać!Potoczne określenie czegoś wspaniałego, w żartobliwym tonie.
Frazeologia i pisownia
Ó piszemy dlatego, że w pokrewnych wyrazach wymienia się na o: miód — miodu, miodowy. To podstawowa reguła ortograficzna dla „ó”. Znasz też przysłowie „łyżka dziegciu w beczce miodu”, czyli drobna wada, która psuje coś dobrego. Wspólnie z mlekiem tworzy „kraj mlekiem i miodem płynący”, a obok wina był jednym z dawnych trunków szlacheckich. Dziś wciąż produkuje się miody pitne według tradycyjnych receptur, na przykład trójniaka czy dwójniaka.
Dlaczego miód pisze się przez „ó”?
Bo wymienia się na „o” w wyrazach pokrewnych: miodu, miodowy. To klasyczny przykład reguły ortograficznej.
Czy miód i miodunka to to samo?
Nie. Miodunka to roślina, której kwiaty dostarczają pszczołom nektaru, a miód to produkt pszczół.