Miasto i miejsce: dwa słowa od jednego rdzenia

Miasto to dla nas dziś ludna osada z ulicami, rynkiem i komunikacją. Prasłowiańskie *město* oznaczało po prostu „miejsce”, dlatego w rosyjskim i czeskim pokrewne słowa znaczą „miejsce”, a w polszczyźnie zawężono je do miejsca zamieszkania wielu ludzi. Ślad dawnego sensu widać w słowie „miejsce”.

• Duża osada miejska. *Kraków to jedno z najstarszych miast w Polsce.*
• Centrum miasta (potocznie). *Jadę do miasta na zakupy.*
• Władze miejskie. *Miasto ogłosiło przetarg.*

Odmiana przez przypadki

Miasto w zdaniu

• Wracamy do miasta po weekendzie.Potoczne „do miasta” często znaczy: do centrum.
• Mieszka w małym mieście na Mazurach.Miejscownik: w mieście, a nie „w miaście”.
• Miasto wydało dużo na nową komunikację.Metonimia: miasto jako władze.

Miasto, wieś, miasteczko

• Wieś — osada rolnicza, w polskim prawie nieposiadająca praw miejskich.
• Miasteczko — małe miasto, często o historycznym charakterze.
• Rynek — główny plac dawnego miasta, wokół którego powstawały kamienice i ratusz.
• Alternacja — ia → ie w miejscowniku: *miasto – w mieście*, podobnie jak *ciasto – w cieście*.

W Polsce o tym, czy osada jest miastem, decyduje nadanie praw miejskich, a nie liczba mieszkańców: są miasta liczące kilkaset osób i wsie większe od nich. Najmniejsze polskie miasta mają mniej niż tysiąc mieszkańców, a największym jest Warszawa z ponad półtora miliona.