Mąż: małżonek, mąż stanu i zasada „wyjść za mąż”
Mąż to mężczyzna pozostający w związku małżeńskim, względem swojej żony. W języku wzniosłym także dojrzały, godny szacunku mężczyzna.
Mąż to rzeczownik, który ma swoje drugie życie w słowach takich jak *mężczyzna* i *mężny*. Nie każde „męża” jest takie samo: w dopełniaczu ą zmienia się w ę, a to jedna z najładniejszych regularnych przemian w polskiej fleksji. Mówimy o mężu, gdy mamy na myśli małżonka swojej żony lub innej kobiety.
- Małżonek kobiety. *Jej mąż pracuje jako lekarz.*
- Dojrzały, dostojny mężczyzna (styl wzniosły). *Mąż prawy i sprawiedliwy.*
- Wybitna postać publiczna. *Mąż stanu, który zmienił historię kraju.*
- Przedstawiciel w urzędowej nazwie. *Mąż zaufania obserwował wybory.*
Odmiana rzeczownika mąż
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | mąż | mężowie |
| Dopełniacz | męża | mężów |
| Celownik | mężowi | mężom |
| Biernik | męża | mężów |
| Narzędnik | mężem | mężami |
| Miejscownik | mężu | mężach |
Mąż w zdaniach
- Wyszła za mąż w wieku dwudziestu pięciu lat.„Wyjść za mąż” piszemy rozdzielnie, w odróżnieniu od przymiotnika zamężna.
- Jej mąż nie przepada za podróżami.Neutralne użycie w rozmowie o rodzinie.
- Na uroczystość przybyli mężowie stanu z kilku krajów.Liczba mnoga w oficjalnym, dostojnym stylu.
Przemiana ą–ę i rodzina wyrazów
W mianowniku piszemy ą, a w pozostałych formach ę: mąż, męża, mężem. To dawne samogłoski nosowe, które zachowały się w pisowni. Z tego samego pnia wyrosły *mężczyzna*, *mężny* (odważny) i *męstwo*. Zwroty typu *wyjść za mąż* oznaczają zawarcie małżeństwa przez kobietę, a przymiotnik *zamężna* pisze się łącznie, bo to jedno słowo.
Dlaczego piszemy „wyjść za mąż” osobno?
Bo „za mąż” to zwrot z przyimkiem „za” i rzeczownikiem w bierniku, a nie jedno słowo. Przymiotnik *zamężna* pisze się łącznie.
Czy „mąż” ma wołacz?
Tak, to „mężu”: „Mężu, chodź tutaj!”. Forma jest jednak rzadka i nieco żartobliwa.