Dystans: kilometry między ludźmi i w sporcie
Dystans to odległość między dwoma punktami, długość trasy w zawodach albo przenośnie – zdrowy margines emocjonalny wobec ludzi i spraw.
Dystans to w dosłownym sensie odległość, w przenośnym zaś swoisty bufor między człowiekiem a emocjami. Ktoś, kto ma dystans do siebie, potrafi się z siebie zaśmiać, nie tracąc szacunku. Słowo trafiło do polszczyzny z łaciny (*distantia*) przez francuskie *distance*; w tle jest czasownik *stare* — „stać”, więc dosłownie: „stać osobno”.
- Odległość między punktami. *Dystans do mety wynosił sto metrów.*
- Długość trasy w zawodach. *Biegacze startują na różnych dystansach.*
- Zdrowy margines emocjonalny. *Mam dystans do tej krytyki.*
- Chłód i rezerwa w kontaktach. *Trzyma wszystkich na dystans.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | dystans | dystanse |
| Dopełniacz | dystansu | dystansów |
| Celownik | dystansowi | dystansom |
| Biernik | dystans | dystanse |
| Narzędnik | dystansem | dystansami |
| Miejscownik | dystansie | dystansach |
| Wołacz | dystansie! | dystanse! |
Przykłady użycia
- Pokonała dystans maratonu w czasie poniżej czterech godzin.Sens sportowy; Rzeczownik w bierniku jest równy mianownikowi.
- Mam do tego sporo dystansu.Przenośnie: spokojny, niezaangażowany stosunek do sprawy.
- Zachowaj dystans, proszę.Prośba o odsunięcie się; popularna w czasie pandemii.
Zwroty i połączenia
- Trzymać dystans — nie zbliżać się emocjonalnie.
- Zdystansować kogoś — wyprzedzić go wyraźnie w biegu lub rywalizacji.
- Z dystansu — z oddali, także w czasie: *z dystansu pięciu lat widać to inaczej*.
- Dystans społeczny — zalecany odstęp między ludźmi; bliski jest wyraz granica, choć znaczy co innego.
Czy dystans zawsze ma sens pozytywny?
Nie. Zdrowy dystans do siebie to zaleta, ale „dystans do ludzi” może oznaczać chłód i zamknięcie.
Jak odmienić słowo dystans w dopełniaczu?
Dopełniacz brzmi „dystansu”, nie „dystansa”; to rzeczownik rodzaju męskiego nieżywotnego.