Czoło: część twarzy i miejsce w szeregu
Czoło to górna część twarzy, między brwiami a linią włosów. W przenośni oznacza też przód czegoś, na przykład czoło pochodu, albo pozycję lidera.
Czoło to słowo, które w polszczyźnie awansowało z anatomii do przywództwa. Kto stoi na czele, dosłownie idzie pierwszy, a kto „stawia czoło”, nie ucieka przed trudnością.
- Część twarzy nad brwiami. *Otarł pot z czoła.*
- Przód, początek. *Na czele pochodu szła orkiestra.*
- Pozycja przywódcy. *Stanął na czele związku.*
- Odwaga w wyrażeniu „stawić czoło”. *Ekipa stawiła czoło burzy.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | czoło | czoła |
| Dopełniacz | czoła | czół |
| Celownik | czołu | czołom |
| Narzędnik | czołem | czołami |
| Miejscownik | czole / czele | czołach |
Przykłady użycia
- Uderzył się w czoło o szafkę.Dosłowne znaczenie; po „uderzyć się w” używamy biernika.
- Stanęła na czele zespołu badawczego.Forma „na czele” jest utrwalona w znaczeniu przywódczym.
- Odważnie stawili czoło kryzysowi.Wyrażenie książkowe, spotykane w prasie.
Rodzina wyrazów od „czoła”
Od tego pnia pochodzą czołówka (grupa na przedzie, na przykład w wyścigu), czołowy (najlepszy, główny) i naczelny (stojący na czele). Staromodne i wojskowe powitanie czołem! także się z niego wywodzi. Rzeczownik ma w miejscowniku dwie formy: „na czole” w sensie anatomicznym oraz „na czele” w sensie kierowniczym. Pokrewne słowa: głowa i twarz, które opisują ten sam obszar ciała.
Ciekawe, że w rosyjskim słowo *чело* jest dziś poetyckie, a na co dzień mówi się *лоб*. Polszczyzna zachowała „czoło” w mowie codziennej i dodała mu przenośne znaczenia, takie jak „czoło fali” czy „czoło kolumny”.
Czy mówimy „na czole” czy „na czele”?
Obie formy są poprawne. „Na czole” dotyczy twarzy, a „na czele” przenośnego lub przestrzennego pierwszeństwa.
Co znaczy „czołem”?
To dawny, staromodny zwrot powitalny, dziś rzadki. Spotkasz go w filmach historycznych i w wojsku.