Bez: przyimek, który brzmi tak samo jak krzew
Bez to przyimek z dopełniaczem, oznaczający brak czegoś lub kogoś. Jako rzeczownik to też krzew o pachnących kwiatach, na przykład lilak.
Bez to jedno z najkrótszych polskich słów, a znaczy aż dwa razy co innego. Jako przyimek mówi o braku, jako krzew pachnie na początku maja. Oba wyrazy brzmią identycznie, ale odmieniają się zupełnie inaczej.
- Przyimek: brak, pozbawienie (z dopełniaczem). *Wyszedł bez parasola.*
- Krzew o pachnących kwiatach. *Przed domem kwitnie bez.*
- Bez czarny (roślina lecznicza). *Syrop z kwiatów bzu czarnego.*
- Warunek, bez którego coś nie zadziała. *Bez ciebie nic z tego nie będzie.*
Bez z zaimkami
| Osoba | Forma | Przykład |
|---|---|---|
| ja | beze mnie | Beze mnie zaczęli. |
| ty | bez ciebie | Bez ciebie nudno. |
| on | bez niego | Wyszła bez niego. |
| my | bez nas | Zrobią to bez nas. |
| wy | bez was | Bez was to nie to. |
Bez w zdaniu
- Kawa bez cukru jest dla mnie lepsza.Przyimek wymaga dopełniacza.
- Bez bzu nie wyobrażam sobie maja.Rzeczownik: bez – bzu, e wypada.
- Zostawili go beze mnie, bo zapomniałem klucza.Beze przed zbitką spółgłosek, ułatwia wymowę.
Pisownia i ciekawostka
Rzeczownik bez odmienia się z tzw. e ruchomym: bez, bzu, bzowi, bzem, o bzie. Jako przyimek stoi osobno od rzeczownika, ale jako przedrostek łączy się z nim w całość: *bezdomny*, *bezradność*. Wystarczy zapamiętać: gdy powstaje nowy wyraz, piszemy łącznie, jak w słowie *bezdomny*, utworzonym od domu. Przeciwieństwo bez to z lub ze, a bliskie znaczeniowo jest słowo brak.
Kiedy używa się formy beze?
Przed zaimkami mnie i wszystkim oraz niektórymi zbitkami: beze mnie, beze wszystkiego.
Czy bez i lilak to to samo?
W mowie potocznej tak, choć botanicznie lilak pospolity i bez czarny to różne rośliny.