Iemand in toom houden: wat is eigenlijk een toom?
Een toom is een teugel of band waarmee je een paard bestuurt. Het woord leeft vooral voort in de uitdrukking iemand of iets in toom houden.
Het woord toom is bijna verdwenen uit het dagelijks leven. Je ziet het nog in de uitdrukking in toom houden, waarmee je bedoelt dat iemand of iets onder controle blijft. Oorspronkelijk was een toom de teugel van een paard.
- Teugel of halster. *Hij hield het paard bij de toom.*
- Beteugeling (figuurlijk). *Hij kon zijn woede niet in toom houden.*
- Beperking. *We moeten de kosten in toom houden.*
- Beheersing van een groep. *De leraar hield de klas in toom.*
Vormen van toom
| Kenmerk | Vorm | Toelichting |
|---|---|---|
| Lidwoord | de toom | De-woord. |
| Meervoud | tomen | Zeldzaam, vooral historisch. |
| Verkleinwoord | toompje | Praktisch niet gebruikt. |
| Uitdrukking | in toom houden | Vaste uitdrukking. |
| Verwant | teugel | Gewoner woord. |
Toom in een zin
- Ze kon haar lachen amper in toom houden.Veel gebruikt, neutraal.
- De agent hield de menigte in toom.Formeel, over controle.
- Hou je tong in toom!Spreektaal: let op wat je zegt.
Waarom blijft toom bestaan?
Woorden die uit het dagelijks leven verdwijnen, overleven vaak in vaste uitdrukkingen. Toom is daar een schoolvoorbeeld van: wie een paard bereed, wist wat het was, maar nu kennen we het alleen nog uit de zegswijze. Het woord is verwant aan het Duitse *Zaum*, teugel, en waarschijnlijk aan het Engelse *team*. Een zadel en een toom horen bij elkaar in een stal.
Is in toom houden een vaste uitdrukking?
Ja, het is een vast gezegde dat veel wordt gebruikt.
Heet een teugel ook toom?
Ja, maar teugel is gewoner; toom komt vooral in oud taalgebruik voor.