De stof of het stof? Twee woorden in één spelling
Stof is fijn droog vuil, maar ook een geweven materiaal, een chemische substantie en de inhoud van een leerboek of verhaal.
Het woord stof laat zien hoe één spelling meerdere woorden kan verbergen. Het stof op de kast en de stof van een jurk delen alleen hun vorm, en het lidwoord verraadt welke je bedoelt. Wie vaak met zand te maken heeft, kent het eerste type maar al te goed.
- Fijn droog vuil (het stof). *Er lag een dikke laag stof op de boeken.*
- Weefsel (de stof). *Ze koos een zachte stof voor de gordijnen.*
- Substantie (de stof). *Water is een stof die je overal vindt.*
- Onderwerp of leerstof (de stof). *De stof van het tentamen was erg pittig.*
Lidwoord en vormen
| Betekenis | Lidwoord en meervoud | Verkleinwoord |
|---|---|---|
| Fijn vuil | het stof, geen meervoud | stofje |
| Weefsel | de stof, de stoffen | stofje |
| Substantie | de stof, de stoffen | stofje |
| Werkwoord | stoffen, stofte, gestoft | — |
| Samenstelling | stofzuiger, stoffer | — |
Stof in de praktijk
- Ik moet nog even stof afnemen.Het stof is hier onzijdig en heeft geen meervoud.
- Deze stof wordt snel zacht in de was.Hier de stof, een weefsel, met meervoud stoffen.
- Er is genoeg stof tot nadenken.Vaste uitdrukking uit het formele register.
Uitdrukkingen met stof
- Stof doen opwaaien — veel ophef veroorzaken.
- In het stof bijten — verliezen of sneuvelen.
- Stof tot nadenken — iets dat aan het denken zet.
- Het stof van je schoenen schudden — ergens definitief weggaan.
Het stof van de lucht is een oud Germaans woord. Voor het weefsel en de leerstof hebben de woordenboeken een Frans oorsprongswoord (*estoffe*) aangewezen, dat later met de Nederlandse vorm is samengevallen. Dat weefsel heet dus stof, maar kent een heel andere afkomst dan het stof op de kast.
Is het de stof of het stof?
Voor vuil is het het stof, voor materiaal en onderwerp de stof.
Is stof ook een werkwoord?
Ja: stoffen betekent afnemen of afstoffen. Ik stof, ik stofte, ik heb gestoft.