Ridder: van gepantserde ruiter tot eretitel
Een ridder was in de middeleeuwen een zwaarbewapende ruiter in dienst van een heer. Tegenwoordig is het ook een eretitel in een orde.
De ridder is een figuur uit de middeleeuwen die in verhalen en spelletjes nog altijd voortleeft. Het woord is nauw verwant aan rijden: een ridder was oorspronkelijk gewoon iemand te paard. Vandaag leeft de titel voort in koninklijke ordes en in uitdrukkingen als *een ridderlijk gebaar*.
- Middeleeuwse ruiter in harnas. *De ridder trok zijn zwaard.*
- Lid van een ridderorde. *Ze werd benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau.*
- Galant man (figuurlijk). *Hij bood zijn jas aan als een echte ridder.*
- Schaakstuk (in andere talen). *In het Nederlands heet dat stuk het paard.*
Vormen
| Kenmerk | Vorm | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | de | de ridder |
| Meervoud | ridders | de ridders van de ronde tafel |
| Verkleinwoord | riddertje | een riddertje van speelgoed |
| Samenstelling | ridderzaal | de Ridderzaal in Den Haag |
| Bijvoeglijk | ridderlijk | ridderlijk gedrag |
Ridder in een zin
- In het kasteel hing een harnas van een ridder.Concreet en historisch.
- Hij werd tot ridder geslagen door de koning.Vaste uitdrukking uit de ceremonie.
- Zijn ridderlijke houding viel iedereen op.Het bijvoeglijk naamwoord, vaak met een lichte ironie.
Herkomst en verwante woorden
Het Middelnederlandse *riddere* is een afleiding van *riden*, het huidige rijden. Hetzelfde patroon zie je in het Duitse *Ritter* en in ruiter, dat ook letterlijk 'iemand die rijdt' betekent. Het bekendste Nederlandse gebouw met het woord is de Ridderzaal op het Binnenhof, waar de koning de troonrede uitspreekt. Een ridder woonde of diende vaak in een kasteel. In het schaakspel is het paard het stuk dat de Engelsen *knight* en de Duitsers *Springer* noemen, een mooi voorbeeld van hoe talen één stuk verschillend benoemen.
Zijn er in Nederland nog ridders?
Ja, als titel. Wie een koninklijke onderscheiding krijgt, zoals de Orde van Oranje-Nassau, wordt benoemd tot ridder.
Wat is het verschil tussen een ridder en een ruiter?
Een ruiter is iedereen die te paard rijdt. Een ridder was een gewapende ruiter met een maatschappelijke rang.