Luxe: iets waar je buiten kunt, maar niet buiten wilt
Luxe is overvloed en comfort die verder gaan dan strikt nodig is. Als bijvoeglijk naamwoord betekent luxe weelderig of van hoge kwaliteit.
Wie het woord luxe hoort, denkt aan fonkelende hotels en dure auto's, maar het is breder. Luxe is alles wat boven het noodzakelijke uitgaat, van een fles champagne tot een middag zonder verplichtingen. Het woord werkt als zelfstandig en als bijvoeglijk naamwoord.
- Weelde, overdaad (zelfstandig naamwoord). *Ze leefden in grote luxe.*
- Weelderig, van hoge kwaliteit (bijvoeglijk). *Een luxe uitvoering van de auto.*
- Iets wat niet noodzakelijk is. *Een vrije dag is een luxe.*
- Duur, exclusief. *Het luxe segment van de markt.*
Vormen
| Vorm | Schrijfwijze | Opmerking |
|---|---|---|
| Zelfstandig naamwoord | de luxe | Geen gewoon meervoud. |
| Bijvoeglijk naamwoord | luxe | Altijd hetzelfde: een luxe hotel, het luxe hotel. |
| Vergrotende trap | luxer | Dit hotel is luxer. |
| Overtreffende trap | het luxst | Het luxste hotel van de stad. |
| Samenstelling | luxeartikel, luxeleven | Een luxeleven leiden. |
Luxe in gebruik
- Een eigen kamer is een luxe die niet iedereen heeft.Gebruikt als zelfstandig naamwoord met het lidwoord 'een'.
- We boeken een luxe hotel aan zee.Het bijvoeglijk naamwoord krijgt nooit een extra -e.
- Dat is een echt luxeprobleem.Informeel: een probleem dat alleen voorkomt als je het goed hebt.
Herkomst en uitspraak
Het woord kwam uit het Frans en gaat terug op het Latijnse *luxus*, 'overdaad'. In het Nederlands spreek je het uit als *lukse*, met de klank van kus. Het Latijnse woord bedoelde oorspronkelijk een overdaad die ook bedenkelijk was; Romeinse moralisten waarschuwden juist tegen luxe. Tegenwoordig is de lading vooral positief, al blijft een luxeprobleem een mooie manier om iets te relativeren.
Is luxe een de- of een het-woord?
Het zelfstandig naamwoord is 'de luxe'. Als bijvoeglijk naamwoord gebruik je de vorm niet met een lidwoord.
Schrijf je luxueus of luxe?
Allebei kan: 'luxe' is de gewone vorm, 'luxueus' is wat formeler en klinkt iets plechtiger. Een andere weg naar hetzelfde idee is rijkdom.
Wat is het tegengestelde van luxe?
Dat is eenvoud of soberheid; ook 'armoede' of 'noodzaak' komen in de buurt.