IJzer: metaal, gereedschap en een Belgische rivier
IJzer is een sterk, grijs metaal dat roest en veel wordt gebruikt voor gereedschap, bouw en machines. Het element heeft symbool Fe.
IJzer is een van de meest gebruikte metalen ter wereld. Het woord duikt ook op in strijdbare uitdrukkingen: ijzeren discipline, ijzer met handen breken, het ijzer smeden als het heet is. Puur ijzer is zacht; pas met koolstof wordt het staal, harder en sterker. Beide soorten kunnen overigens roest krijgen.
- Metaal (element Fe). *Een bar ijzer.*
- Voorwerp van ijzer. *Het strijkijzer.*
- Hardheid of onbuigzaamheid. *Een ijzeren wil.*
- Voorwerp om mee te branden. *Een brandijzer voor het vee.*
Vormen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Zelfstandig (stof) | het ijzer | een stuk ijzer |
| Meervoud | ijzers | oude ijzers |
| Verkleinwoord | het ijzertje | een ijzertje |
| Bijvoeglijk | ijzeren | een ijzeren hek |
| Samenstelling | ijzerwaren | een winkel in ijzerwaren |
Zo gebruik je het
- De brug is gemaakt van gietijzer.Technisch gebruik, vaak in bouwtaal.
- Smeed het ijzer als het heet is.Spreekwoord: grijp je kans als die zich voordoet.
- Ze heeft een ijzeren discipline.Figuurlijk gebruik van het bijvoeglijk naamwoord ijzeren.
IJzer, Fe en de IJzer
Het element heeft symbool Fe, van Latijn *ferrum*. Het Germaanse woord is vermoedelijk uit het Keltisch geleend. De IJzer is ook een rivier in West-Vlaanderen en Noord-Frankrijk; de Slag aan de IJzer (1914) en de IJzertoren in Diksmuide herinneren eraan. In het Nederlands bestaan ook *het IJzeren Gordijn* (het scheidende gordijn tijdens de Koude Oorlog) en *ijzersterk* (heel sterk).
Wat is het verschil tussen ijzer en staal?
Staal is ijzer met een beetje koolstof, wat het sterker en minder bros maakt.
Waarom schrijf je IJzer met twee hoofdletters?
Omdat de ij als één letter geldt en dus in zijn geheel gekapitaliseerd wordt.