Gram: duizendste kilo en een ouderwets woord voor 'boos'
Gram is een eenheid van massa, een duizendste kilogram, afgekort tot g. Bij 'iemand gram zijn' betekent het woord ook boos of vijandig, in verheven taal.
Een gram is zo licht dat een paperclip er ongeveer een weegt. Met hetzelfde woord kun je in plechtige taal zeggen dat iemand 'je gram is', wat niets met gewicht te maken heeft maar met boosheid. Zo krijgt dit korte woord twee heel verschillende toepassingen.
- Eenheid van massa (g). *Honderd gram bloem.*
- Kleine hoeveelheid (figuurlijk). *Er zat geen gram verstand in.*
- Boos of vijandig (bijvoeglijk, verouderd). *Ze is hem nog steeds gram.*
- In samenstellingen. *Kilogram, milligram.*
Vormen
| Vorm | Woord | Opmerking |
|---|---|---|
| Zelfstandig naamwoord | het gram | Na een getal blijft het enkelvoud: *drie gram*. |
| Meervoud | grammen | Alleen als je het woord telt: *grammen en ons*. |
| Afkorting | g | Zonder punt. |
| Bijvoeglijk | gram | Alleen in 'gram zijn' of 'gram zijn op'. |
| Samenstelling | kilogram, milligram | Veel gebruikt. |
Gram in een zin
- Voeg tweehonderd gram suiker toe.Het enkelvoud na een getal is gebruikelijk.
- Zij was hem nog altijd gram om die opmerking.Literair of ouderwets; spreektaal gebruikt 'boos'.
- Er zit geen gram eerlijkheid in dat verhaal.Figuurlijk: helemaal niets.
Een Frans woord uit de Revolutie
De gram werd in 1795 in Frankrijk ingevoerd als onderdeel van het metrieke stelsel, gedefinieerd als de massa van een kubieke centimeter water bij ongeveer vier graden. Het woord komt via het Latijn uit het Grieks (*gramma*, 'een klein gewicht'). Wie weet wat een gram goud kost, krijgt snel een gevoel voor de waarde ervan. De bijvoeglijke 'gram' is een heel ander woord.
Zeg je 'drie gram' of 'drie grammen'?
Drie gram. De vorm grammen is zeldzaam.
Is gram hetzelfde als ons?
Nee, een ons is honderd gram.
Waarom gram zijn voor boos?
Het is een ouder, verheven woord dat in het dagelijks Nederlands is vervangen door boos.