Buis: pijp, tv en examen verknallen
Een buis is een holle cilinder om vloeistof of gas door te leiden. Informeel is de buis ook de tv, en buizen betekent zakken voor een examen.
Een buis is een holle, lange cilinder waar vloeistof, gas of lucht doorheen kan. Wie ‘voor de buis zit’, zit eigenlijk voor de beeldbuis van de oude televisie, een uitdrukking die de tv zelf heeft overleefd. Die sprong van techniek naar spreektaal is typisch voor woorden uit de huiskamer.
- Holle cilinder. *De buis loopt onder de vloer.*
- Televisie (spreektaal). *We zaten de hele avond voor de buis.*
- Reageerbuis of ander glazen buisje. *De proefbuis ging stuk.*
- Zakken voor een examen (buizen). *Hij is voor wiskunde gebuisd.*
Vormen van het woord
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | de buis | De buis lekt. |
| Meervoud | de buizen | Stalen buizen. |
| Verkleinwoord | het buisje | Een glazen buisje. |
| Werkwoord | buizen | Voor een tentamen buizen. |
| Voltooid deelwoord | gebuisd | Hij is gebuisd. |
Zo gebruik je het in een zin
- De waterbuis onder de gootsteen lekt.Neutraal en technisch.
- Zit niet de hele dag voor de buis.Spreektaal: tv kijken.
- Ik ben voor Frans gebuisd.Informeel: gezakt voor een examen of vak.
Buis in de keuken en op school
- *Buizen* in de zin van zakken is informeel en wordt in Nederland en Vlaanderen gehoord, vooral in het onderwijs.
- *Buisje* wordt voor kleine holle cilinders gebruikt, bijvoorbeeld voor medicijnen of verfpotjes.
- Een *buis* is niet hetzelfde als een pijp: een pijp is vaak smaller en ouder, een buis breder.
- *Reageerbuis*: glazen buisje voor laboratoriumproeven; een *reageerbuisbaby* is spreektaal voor een kind dat via ivf is geboren.
Wat is het verschil tussen buis en pijp?
In het dagelijks taalgebruik overlappen ze: een pijp is meestal dun of op een bepaald doel gericht, een buis algemener.
Is buizen formeel of informeel?
Informeel: gewoon in spreektaal, vooral onder scholieren en studenten, maar niet geschikt voor officiële teksten.