Zaułek i ślepy zaułek: gdzie kończy się ulica?
Zaułek to wąska uliczka lub zakamarek między budynkami, często ślepy. W przenośni oznacza sytuację bez wyjścia.
Zaułek to słowo, które pachnie starym miastem. Zaułki bywają wąskie, ciemne i kręte, a najsłynniejszy z nich to „ślepy zaułek”, czyli coś, co donikąd nie prowadzi. Przenośnia przeszła do języka polityki i biznesu.
- Wąska uliczka. *W starym mieście zaułki prowadziły do dziedzińców.* Zobacz też ulica.
- Zakamarek między budynkami. *Kot schował się w zaułku.*
- Ślepy zaułek. *Negocjacje wpadły w ślepy zaułek.*
- Przenośnie: miejsce odosobnione. *Mieszka w jakimś zaułku kraju.*
Odmiana rzeczownika zaułek
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | zaułek | zaułki |
| Dopełniacz | zaułka | zaułków |
| Celownik | zaułkowi | zaułkom |
| Biernik | zaułek | zaułki |
| Narzędnik | zaułkiem | zaułkami |
| Miejscownik | zaułku | zaułkach |
Zaułek w zdaniu
- Skręciliśmy w ciemny zaułek.Biernik jak mianownik: w zaułek.
- Z zaułka dobiegał dźwięk akordeonu.Dopełniacz: z zaułka; zanika e z końcówki.
- Dochodzenie utknęło w ślepym zaułku.Przenośnia z dziedziny śledztwa.
Ruchome e i ślepy zaułek
- Odmiana ma ruchome e: *zaułek* → *zaułka*, *zaułki*, a nie „zaułeka”. To ta sama reguła, co w słowach „kotek” → „kotka” i „worek” → „worka”.
- Zwrot ślepy zaułek znaczy ulicę bez przejazdu, a w przenośni sytuację bez rozwiązania.
- Przymiotnik od zaułka to zaułkowy, ale spotyka się go rzadko.
- Podobne słowa to zakamarek (ciasny, ukryty kąt) i uliczka (każda wąska ulica).
- W miastach takich jak Kraków czy Gdańsk zaułki są częścią zabytkowej siatki ulic; zobacz też miasto.
Czym zaułek różni się od ulicy?
Ulica jest szersza i prowadzi do miejsca docelowego. Zaułek jest wąski i często ślepy, kończy się ścianą lub podwórzem.
Skąd wzięło się „wpaść w ślepy zaułek”?
To przenośnia z ruchu ulicznego: jeśli skręcisz w zaułek bez wyjścia, musisz zawrócić. W rozmowach znaczy sytuację bez perspektyw.