Wymówka, czyli przyczyna, której nikt nie lubi słyszeć
Wymówka to podany przez kogoś powód, który ma usprawiedliwić niewykonanie czegoś, a w innym znaczeniu także upomnienie wypowiedziane z pretensją.
Wymówka to powód podany po to, by uniknąć obowiązku albo odpowiedzialności. Jest też drugie, rzadsze znaczenie: wymówką nazywa się upomnienie, czyli słowa pełne pretensji, które ktoś kieruje do drugiej osoby. Wyraz pochodzi od czasownika *wymówić*, a w pisowni ważna jest litera „ó”. Z wymówką często idzie w parze wymiana zdań, bo kto się tłumaczy, ten zwykle wdaje się w dyskusję.
- Usprawiedliwienie. *Znów szukasz wymówki, żeby nie iść na trening.*
- Upomnienie, zarzut. *Dostał od szefa surową wymówkę.*
- Pretekst. *Zaproszenie było tylko wymówką do spotkania.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | wymówka | wymówki |
| Dopełniacz | wymówki | wymówek |
| Celownik | wymówce | wymówkom |
| Narzędnik | wymówką | wymówkami |
| Miejscownik | wymówce | wymówkach |
Wymówka w zdaniu
- Nie przyjmuję takiej wymówki.Zdanie stanowcze, typowe dla rozmowy o odpowiedzialności.
- Zawsze ma gotową wymówkę.Często o kimś, kto nie dotrzymuje obietnic.
- Wymówki na nic się nie zdadzą.Potoczne ostrzeżenie przed tłumaczeniem się.
Pułapki pisowni
- ó i o: w *wymówka* piszemy „ó”, bo przy odmianie czasownika występuje wymiana „ó” na „o”: *wymówić* – *wymowa*, *wymawiać*. Ta wymiana jest dobrą wskazówką ortograficzną.
- Różnica z wymową: *wymowa* to sposób wypowiadania głosek, a *wymówka* to usprawiedliwienie lub upomnienie. Nie wolno ich mylić.
- Liczba mnoga: dopełniacz to *wymówek*, bez końcówki, tak jak w słowach *książek* czy *szafek*.
Czy „wymówka” i „wymowa” to to samo?
Nie. Wymowa to artykulacja dźwięków, a wymówka to usprawiedliwienie lub upomnienie.
Jak uniknąć wymówek?
Najlepiej ustalić konkretny cel i termin. Wtedy łatwiej odróżnić prawdziwą przeszkodę od zwykłej wymówki, a także zauważyć, kiedy sami sobie coś wmawiamy.