Vogel: van vrij als een vogeltje tot vogelvrij
Een vogel is een warmbloedig, gevederd dier met vleugels dat meestal kan vliegen en eieren legt. Ook figuurlijk: een bijzonder of vreemd persoon.
De vogel is een van de meest voorkomende dieren in onze taal en uitdrukkingen. Wie 'vrij als een vogeltje' is, heeft geen zorgen; wie 'vogelvrij' is, heeft juist alles verloren. Het woord staat voor een heel dierenrijk, van mus tot adelaar, maar ook voor mensen die we een beetje vreemd vinden.
- Gevederd dier met vleugels. *Een vogel zit op de tak.*
- Een bijzonder mens. *Een rare vogel, die buurman.*
- Voor de vogels: nutteloos of waardeloos. *Dat is voor de vogels.*
Vormen
| Kenmerk | Vorm | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | de vogel | De vogel zingt. |
| Meervoud | vogels | Veel vogels in de tuin. |
| Verkleinwoord | vogeltje | Een klein vogeltje. |
| Samenstelling | vogelnest | Een vogelnest in de heg. |
| Samenstelling | vogelvrij | Vogelvrij verklaard. |
Voorbeelden uit het dagelijks gebruik
- Elke ochtend fluiten de vogels in de tuin.Neutraal en dagelijks.
- Hij is een vreemde vogel.Informeel, zonder kwade bedoeling.
- Beter één vogel in de hand dan tien in de lucht.Spreekwoord: houd vast aan wat je hebt.
Vogelvrij: vrij of niet vrij?
Wie vroeger vogelvrij werd verklaard, mocht door iedereen ongestraft worden gedood, zoals een vogel die niemand beschermt. Het woord betekent dus bijna het tegenovergestelde van vrij. Vandaag gebruiken we het nog figuurlijk voor mensen die door een groep volledig worden buitengesloten. Bij de vlieg en de uil hoort dezelfde dierentaal: de zachte kreet van de uil, de zoem van de vlieg.
Wat betekent 'voor de vogels'?
Het betekent dat iets waardeloos of nutteloos is, bijvoorbeeld een plan dat niets oplevert.
Is een vleermuis een vogel?
Nee, een vleermuis is een zoogdier dat kan vliegen; vogels hebben veren.