Traan: een druppel uit je oog en uit een walvis
Een traan is een druppel vloeistof uit het oog, bij verdriet, vreugde of pijn. Traan is ook de olie uit het spek van walvissen.
Een traan ontstaat in de traanklier en loopt langs je oog. Het woord heeft een merkwaardige tweede betekenis: *traan* is ook de olie die vroeger uit het spek van walvissen werd gekookt. Die laatste betekenis verklaart woorden als *traanlamp*. Een traan kan van verdriet komen, van pijn, of juist van vreugde, en hij loopt dan langs het oog.
- Druppel uit het oog. *Een traan van geluk.*
- Walvisolie. *Traan als lampolie.*
- Druppel van een vloeistof. *Een traan wijn.*
- Hevig verdriet (figuurlijk). *Met tranen in de ogen.*
Vormen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Zelfstandig naamwoord | de traan | een warme traan |
| Meervoud | tranen | tranen van geluk |
| Verkleinwoord | het traantje | een traantje wegpinken |
| Werkwoord | tranen | haar ogen tranen |
| Samenstellingen | traangas, krokodillentraan | de krokodillentranen |
Zo gebruik je het
- Ze pinkte een traantje weg.Informeel; verkleinwoord geeft een lichte toon.
- Hij huilde tranen met tuiten.Overdrijvend gezegde: heel erg huilen.
- De politie zette traangas in.Een prikkelend gas dat de ogen doet tranen.
Krokodillentranen en walvistraan
De *krokodillentraan* is een oud beeld voor gespeeld verdriet: de dieren zouden huilen terwijl ze hun prooi opeten. Dat is een volksgeloof, maar het gezegde blijft bestaan. De andere betekenis vind je terug in *traantje* als verkleinwoord en in *traanolie*, ook bekend uit een tijd waarin de walvisvaart bloeide. Nederland was in de zeventiende eeuw een groot walvisvaartland, en de traan werd gekookt in Smeerenburg op Spitsbergen. Het dier waaruit die olie kwam, is de walvis.
Waarom heet walvisolie traan?
Het woord betekent oorspronkelijk druppel; de olie droop uit het spek.
Wat betekent 'tranen met tuiten huilen'?
Heel hard huilen, met grote tranen.