Schaal: van fruitschaal tot schaal van Richter

Schaal is een woord met meer dan één leven. Op tafel staat een schaal, op de kaart staat een schaal, en op de weegschaal liggen weer twee schalen. De betekenissen lijken ver uit elkaar, maar ze hebben een gedeelde geschiedenis in het idee van een ondiepe, platte vorm.

• Ondiepe kom. *Op tafel stond een schaal met fruit.*
• Verhouding op een kaart of tekening. *De kaart heeft een schaal van 1 op 50.000.*
• Meetreeks. *Op de schaal van Richter was het een zware aardbeving.*
• Omvang. *De fraude werd op grote schaal gepleegd.*

Vormen

Schaal in een zin

• Hij zette een schaal met koekjes op tafel.Alledaags, voor een kom of bord.
• Op deze schaal is de afstand tien kilometer.Kaartlezen, over verhouding.
• Het probleem heeft grote schaal aangenomen.Figuurlijk, over omvang.

Schaaldieren en schelpdieren

Een schaal kan ook een harde buitenkant zijn. Daarom heten krabben, garnalen en kreeften *schaaldieren*, terwijl mosselen en oesters *schelpdieren* zijn. Beide groepen hebben een pantser, maar bij schaaldieren is het geleed en bij schelpdieren bestaat het uit twee kleppen of een spiraal. Een schelp is dus iets anders dan een schaal. Volgens woordenboeken zijn het eigenlijk twee woorden die samenvielen: het Germaanse *schaal* voor kom en weegschaal, en het Latijnse *scala* voor 'trap' of 'ladder', waaruit het idee van een meetreeks volgt. De context maakt meestal duidelijk welke gemeend is.