Wat is een lei? Van schoolbord tot Roemeense munt
Een lei is een plaat leisteen, bijvoorbeeld op een dak of als schrijfbordje voor schoolkinderen. Lei is ook het meervoud van de Roemeense munt leu.
Het woord lei heeft meer levens dan je zou denken. Het is een dunne plaat steen, een oud schrijfbordje en zelfs geld in Roemenië. Wie zegt dat iets loopt als een leien dakje, bedoelt dat het moeiteloos en zonder haperen gaat.
- Leisteen (zelfstandig naamwoord). *De lei van het dak was gebroken.*
- Schrijfplaatje. *Vroeger leerden kinderen schrijven op een lei met een griffel.*
- Roemeense munt. *Het is meervoud van leu: tien lei kost het ritje.*
- Vlaams: breed laantje of boulevard. *We wandelden over de Antwerpse Leien.*
Vormen en verbuiging
| Vorm | Waarde | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | de lei | De lei ligt op het dak. |
| Meervoud | leien | Er liggen nieuwe leien op het huis. |
| Verkleinwoord | leitje | Het kind schreef op een leitje. |
| Samenstelling | leisteen | Een dak van leisteen. |
| Uitdrukking | leien dakje | Het ging als een leien dakje. |
Lei in de praktijk
- Het dak van lei glinsterde in de regen.Neutraal; zeg dak van lei of leien dak, maar niet ‘lei dak’.
- Ik heb nog twintig lei op zak van mijn reis.Let op: bij valuta blijft het meervoud lei, niet leien.
- We zaten op een terras aan de Leien.Typisch Vlaams: de Leien zijn de brede lanen in het centrum van Antwerpen.
Het leien dakje
Het spreekwoord stamt uit de tijd dat daken met leien werden gedekt. Zo'n dak is glad en recht, en wat daarover glijdt, ondervindt weinig weerstand. De uitdrukking wordt vooral gebruikt voor zaken die zonder gedoe verlopen, zoals een examen of een verhuizing. Een dak van lei is bovendien erg duurzaam: leisteen gaat vaak meer dan honderd jaar mee.
Is lei hetzelfde als leisteen?
Bijna. Lei is de korte vorm: de dunne plaat die uit leisteen wordt gekloofd. Voor het materiaal zelf gebruik je leisteen.
Wat is het meervoud van lei?
Voor stenen platen is dat leien. Voor de Roemeense munt blijft het lei, want dat is al het meervoud van leu. Zie ook steen.