Haantje de voorste en de haan die niet meer kraait
Een haan is het mannetje van de kip en andere hoenderachtigen, herkenbaar aan zijn kam en zijn krachtige gekraai bij het ochtendgloren.
De haan is het mannetje bij de kip en kraait bij het eerste licht. Er zijn weinig dieren die zo vaak als beeldspraak zijn gebruikt: 'haantje de voorste' is iemand die overal vooraan wil staan, en 'er kraait geen haan naar' zegt dat niemand zich om iets bekommert. Zo heeft de haan het van de stal tot in de taal geschopt.
- Mannetje van de kip. *De haan kraait om vijf uur.*
- Opschepper (figuurlijk). *Hij is een echte haan in zijn eigen straat.*
- Hamer van een vuurwapen. *Hij spande de haan.*
- Windvaan in de vorm van een haan. *Op de toren staat een haan.*
Vormen
| Vorm | Woord | Opmerking |
|---|---|---|
| Lidwoord | de haan | Altijd 'de'. |
| Meervoud | hanen | Met -en. |
| Verkleinwoord | haantje | *Haantje de voorste.* |
| Vrouwtje | hen | Het vrouwtje van de haan. |
| Samenstelling | hanenkam, hanenpoot | Een hanenpoot is ook een slecht handschrift. |
Haan in een zin
- Zodra de haan kraait, begint de dag.Neutraal en poëtisch.
- Er kraait geen haan naar.Spreekwoord: niemand schenkt er aandacht aan.
- Zijn handschrift lijkt wel een hanenpoot.Over onleesbaar schrift; de hanenpoot is een bekend beeld.
De Gallische haan
De haan is het symbool van Frankrijk, en dat komt door een woordspeling in het Latijn: *gallus* betekent zowel 'haan' als 'inwoner van Gallië'. Zo is een dier een volk geworden. Het vrouwtje is de kip, en beide zijn vogels van het erf.
Wat is het vrouwtje van een haan?
Een hen of een kip. In het dagelijks taalgebruik zegt men kip voor de soort.
Waarom kraait een haan 's ochtends?
Hij markeert zijn territorium en reageert op het eerste licht.
Wat betekent 'de haan spannen'?
De hamer van een vuurwapen terugtrekken om te kunnen vuren.