Fornuis: het kooktoestel in de keuken
Een fornuis is een kooktoestel met pitten of platen en meestal een oven. Het woord komt van het Franse fourneau en verwijst naar een oven.
Een fornuis staat in bijna elke keuken. Het is het vaste kooktoestel waarop je pannen zet en waaronder vaak een oven zit. Op gas, elektriciteit of inductie, het woord blijft gelijk, hoewel het apparaat in honderd jaar flink is veranderd.
- Kooktoestel. *De soep staat op het fornuis.*
- Keukenhaard met oven. *Oma kookte nog op een kolenfornuis.*
- Figuurlijk, het koken zelf. *Zij staat al jaren achter het fornuis.*
- Oudere benaming voor een industriële oven. *Een smeltfornuis in de gieterij.*
Vormen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | het fornuis | Het fornuis is nog warm. |
| Meervoud | fornuizen | De fornuizen worden vervangen. |
| Verkleinwoord | fornuisje | Een fornuisje voor op de camping. |
| Samenstelling | gasfornuis | Een gasfornuis met vier pitten. |
| Samenstelling | kolenfornuis | Een kolenfornuis in de oude boerderij. |
Voorbeelden
- Haal de pan even van het fornuis.Alledaags en praktisch; het is een het-woord.
- Hij staat dagelijks achter het fornuis.Vaste uitdrukking voor iemand die kookt.
- Dit inductiefornuis reageert razendsnel.Moderne samenstelling; de spelling is aan elkaar.
Het woord en zijn Franse oorsprong
Fornuis komt via het Middelnederlands uit het Franse *fornaise* (oven), dat teruggaat op het Latijnse *fornax*. Daarmee is het verwant aan de Engelse *furnace*. De moderne spelling met -nuis is typisch voor Nederlandse leenwoorden uit het Frans die op een stomme s eindigen. In de keuken van veel huizen volstaat tegenwoordig het woord *gasfornuis* of *inductiefornuis*. Een gerelateerd apparaat is de oven.
Is fornuis de of het?
Het fornuis. Het meervoud is fornuizen.
Wat is het verschil tussen fornuis en kookplaat?
Een kookplaat is alleen het kookgedeelte, een fornuis heeft meestal ook een oven eronder.