Been: leg én bot, dus pas op met de Duitse en Engelse vertaling
Been is in het Nederlands zowel het ledemaat waarmee je loopt als het harde materiaal waaruit het skelet bestaat. Het meervoud verschilt per betekenis.
Het woord been heeft twee gezichten: het is het lichaamsdeel waarmee je loopt en ook het harde bot waaruit je skelet bestaat. Wie met zijn linkerbeen uit bed stapt, heeft meestal niets gebroken, maar wel een slechte dag. Omdat het Engelse *bone* en het Duitse *Bein* elk maar één van die twee betekenissen hebben, zijn het klassieke valstrikken voor leerders.
- Ledemaat om mee te lopen. *Ze heeft een gebroken been.*
- Bot of botmateriaal. *Een mes met een handvat van been.*
- Poot van een meubelstuk. *De tafel heeft vier benen.*
- Steunpunt van een voorwerp. *De benen van een passer staan wijd.*
Vormen van het woord
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | het been | Het been doet pijn. |
| Meervoud (lichaamsdeel) | de benen | Ze strekt haar benen. |
| Meervoud (botten) | de beenderen | Beenderen in de grond. |
| Verkleinwoord | het beentje | Een beentje lichten. |
| Samenstelling | beenspier | Een beenspier verrekken. |
Zo gebruik je het in een zin
- Hij stond op zijn achterste benen.Uitdrukking voor boos zijn of hevig protesteren.
- Ik heb er geen been in om te gaan.Een veelgebruikte gesproken zegswijze voor ‘ik zie er geen bezwaar in’.
- De arts keek naar het bot in plaats van het been.Let op: bij een geneeskundig bot gebruik je liever *bot* of *beenderen*.
Uitdrukkingen met been
- *Op eigen benen staan.* Zelfstandig zijn, bijvoorbeeld na het ouderlijk huis.
- *Iemand een been stellen.* Iemand laten struikelen, ook figuurlijk.
- *Met het verkeerde been uit bed stappen.* Een slecht humeur hebben.
- *Beenhouwer.* In Vlaanderen een gewone benaming voor wat men in Nederland slager noemt.
- *Een been breken.* Letterlijk, en bij een knie of enkel.
Heeft been een meervoud op -en of -deren?
Beide. Voor het lichaamsdeel zeg je *benen*, voor skeletbotten meestal *beenderen*.
Is been hetzelfde als bot?
Grotendeels, maar *been* kan ook het ledemaat zijn. In het dagelijks leven gebruik je voor het skelet liever *bot*.