Gaz: od greckiego chaosu po pedał w samochodzie
Gaz to substancja w stanie lotnym, która nie ma stałego kształtu ani objętości. W codziennej polszczyźnie oznacza też paliwo kuchenne i pedał przyspieszenia.
Gaz to słowo, które ma wyjątkowo dokładnego twórcę. Wymyślił je w XVII wieku flamandzki chemik Jan Baptist van Helmont, przekształcając greckie chaos. Dziś kojarzy się z kuchenką, rurami w ziemi i pedałem w samochodzie.
- Substancja w stanie lotnym. *Hel jest gazem szlachetnym.*
- Paliwo gazowe. *Gaz ziemny ogrzewa wiele domów.*
- Pedał przyspieszenia w samochodzie. *Wciśnij gaz do końca.*
- Substancja bojowa. *Gaz łzawiący.*
- Wzdęcia (liczba mnoga). *Maluch ma gazy.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | gaz | gazy |
| Dopełniacz | gazu | gazów |
| Celownik | gazowi | gazom |
| Biernik | gaz | gazy |
| Narzędnik | gazem | gazami |
| Miejscownik | o gazie | o gazach |
Gaz w zdaniu
- Zakręć gaz, bo wykipi mleko.Gaz jako paliwo w kuchni.
- Kierowca dodał gazu i wyprzedził ciężarówkę.Zwrot dodać gazu: przyspieszyć, także w przenośni.
- Wrócił do domu nieźle pod gazem.Potoczne: pod wpływem alkoholu.
Skąd się wziął gaz
Van Helmont zauważył, że opary różnią się od powietrza i nazwał je *gas*, zniekształcając greckie chaos — pustkę, stan pierwotny. Ta etymologia uchodzi za jedną z najbardziej udokumentowanych w nauce. Polskie chaos to zatem dalekie rodzeństwo gazu. Gaz bywa też tańszym paliwem od ropy, ale wymaga szczelnych instalacji i dobrej wentylacji. Dlatego w mieszkaniach montuje się czujniki, które ostrzegają przed ulatnianiem się gazu.
Czy gaz i para to to samo?
Nie. Para to gaz powstały z cieczy poniżej temperatury krytycznej, a gaz to pojęcie ogólne.
Co znaczy dodać gazu?
Dosłownie zwiększyć prędkość, w przenośni przyspieszyć tempo pracy lub działań.