Tiran: een heerser zonder maat of genade

Een tiran is een heerser die alleen zijn eigen wil volgt. Het Griekse *tyrannos* betekende oorspronkelijk een alleenheerser zonder koninklijke afkomst, en pas later kreeg het de bijklank van wreedheid. Tegenwoordig duidt het woord op iedereen die macht misbruikt, van een dictator tot een bazige leidinggevende. Het hoort bij de familie van heerser en bruut.

• Wrede alleenheerser. *De tiran liet zijn tegenstanders opsluiten.*
• Bazig mens (figuurlijk). *De tiran van het kantoor.*
• Onderdrukker in het klein. *Een huistiran.*
• Heerser in de oudheid. *De tiran van Syracuse.*

Vormen

Zo gebruik je het

• De bevolking leed onder een meedogenloze tiran.Historisch of politiek register.
• Haar baas is een echte tiran.Figuurlijk en informeel: een autoritair persoon.
• De tirannie werd door een volksopstand beëindigd.Verwante afleiding met -ie.

Van tyrannos tot tirannie

In de oude Griekse stadstaten kwam een *tyrannos* soms met steun van het volk aan de macht en hoefde hij niet per se wreed te zijn. Pas in de loop van de tijd werd het woord een scheldwoord voor heersers die de wet aan hun laars lapten. In het Nederlands schrijven we *tiran* met een *i*, de oudere spelling *tyran* is verdwenen. Het bijvoeglijk naamwoord *tiranniek* en het zelfstandige *tirannie* hebben beide een dubbele *n*. Een licht scherpe variant is het *tirannetje*, wat een klein bazig kind kan zijn.