Rooie, rode, rood: wie of wat met die kleur wordt aangeduid
Rooie is een informele vorm van rode en kan een persoon met rood haar aanduiden of iemand met linkse politieke opvattingen. Meestal klinkt het wat plat of grappig.
Rooie is de spreektaalvorm van *rode*. Het woord klinkt vertrouwd, maar kan ook raken: een 'rooie' is voor de een een koosnaam, voor de ander een bijnaam met een bijsmaak. Het wordt vooral informeel gebruikt.
- Persoon met rood haar (informeel). *Die rooie is mijn buurman.*
- Socialist of links iemand (informeel). *Hij stemde altijd op de rooien.*
- Rode kleur (spreektaal). *Een rooie auto.*
Vormen
| Vorm | Woord | Opmerking |
|---|---|---|
| Algemeen | rood | Het rode licht. |
| Verbogen | rode | De rode jurk. |
| Spreektaal | rooie | Een rooie jurk. |
| Vergrotende trap | roder | Roder dan een tomaat. |
| Overtreffende trap | rodest | Het rodest van allemaal. |
Rooie in een zin
- Zij is de rooie van de klas.Informeel; bij roodharigen soms gevoelig.
- Hij is een echte rooie, al sinds zijn studententijd.Politiek: iemand die links of socialistisch is.
- Kijk, een rooie bus!Spreektaal; in schrijftaal liever 'rode'.
Spreektaal en schrijftaal
In het Nederlands wordt de d in *rode* in spreektaal vaak niet uitgesproken, zodat *rooie* ontstaat. Dat gebeurt ook bij *goede* (*goeie*) en *dode* (*dooie*). In geschreven taal en in formele situaties kies je meestal *rode*. Verwante kleurwoorden zijn groen en blauw, die gewoon de verbogen vorm op -e krijgen. Rood is ook de partijkleur van de sociaaldemocratie, zodat 'de rooien' kan verwijzen naar PvdA of SP. In België is rooie in spreektaal evengoed te horen. Wees voorzichtig met opmerkingen over haarkleur: de ene persoon vindt het een compliment, de ander een steek.
Is rooie goed Nederlands?
In spreektaal wel, in de schrijftaal gebruik je rode.
Waarom zegt men rooie en geen rode?
Omdat de d tussen klinkers in spreektaal wegvalt: rode wordt rooie.