Oorzaak of reden? Het verschil tussen waardoor en waarom
Een oorzaak is datgene wat iets anders teweegbrengt. Het tegenovergestelde is het gevolg; een reden is de beweegreden van een mens.
Een oorzaak beantwoordt de vraag *waardoor*. Een reden zegt waarom iemand iets deed, een oorzaak zegt waardoor iets gebeurde. Het onderscheid lijkt klein, maar scherpt je taalgebruik aanzienlijk. Het tegenovergestelde van een oorzaak is het gevolg; samen vormen ze de kern van elke verklaring in wetenschap en rechtspraak.
- Wat iets teweegbrengt. *De oorzaak van de brand is onbekend.*
- Juridisch: aanleiding. *De oorzaak van de schade ligt bij de verhuurder.*
- Filosofisch: causaliteit. *Alles heeft een oorzaak.*
Vormen en samenstellingen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | de oorzaak | Meervoud: oorzaken. |
| Werkwoord | veroorzaken | Hij veroorzaakte een ongeluk. |
| Tegenstelling | het gevolg | Oorzaak en gevolg. |
| Samenstelling | doodsoorzaak | Ook: hoofdoorzaak, onderliggende oorzaak. |
Oorzaak in een zin
- De politie onderzoekt de oorzaak van het ongeluk.Journalistiek register.
- Mist was de voornaamste oorzaak van de vertraging.Vaak met een bijvoeglijk naamwoord.
- Oorzaak en gevolg liggen soms ver uit elkaar.Vaste combinatie.
Oorzaak, reden en aanleiding
- Oorzaak: objectief; de factor die iets veroorzaakt.
- Reden: subjectief; waarom een mens iets doet, zie reden.
- Aanleiding: de directe aanleiding, vaak kleiner dan de diepere oorzaak.
- Herkomst: *oor-* is dezelfde stam als in *oorsprong*, dus 'oorspronkelijke zaak'.
Is een reden hetzelfde als een oorzaak?
Nee: een reden hoort bij een bewuste keuze, een oorzaak bij een gebeurtenis.
Wat is een oorzaak-gevolgketen?
Een reeks gebeurtenissen waarin elk gevolg weer oorzaak van het volgende is, zoals regen die tot gladheid leidt en gladheid tot een ongeluk.