Niks of niets? Spreektaal en niksen
Niks is de informele spreektaalvorm van 'niets': geen enkel ding, geen enkele hoeveelheid. Het werkwoord niksen betekent bewust niets doen en is een bekend Nederlands woord geworden.
In het dagelijks gesprek zeggen Nederlanders en Vlamingen veel vaker niks dan niets. Het is geen fout, maar een kwestie van register: in een sollicitatiebrief schrijf je niets, in een appje gewoon niks. Het woord heeft geen meervoud en geen lidwoord.
- Geen enkel ding. *Ik heb niks gezien.*
- Geen waarde of betekenis. *Dat is niks voor mij.*
- Gratis of tevergeefs. *We deden het voor niks.*
- Nul (in bepaalde zinnen). *Zij kreeg niks terug.*
Vormen
| Vorm | Schrijfwijze | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Voornaamwoord | niks | Ik zeg niks. |
| Formeler | niets | Ik heb niets gehoord. |
| Met bijvoeglijk naamwoord | niks nieuws | Niks nieuws onder de zon. |
| Werkwoord | niksen | Hij nikste de hele middag. |
| Samenstelling | nikszeggend | Een nikszeggend antwoord. |
Niks in zinnen
- Er is niks aan de hand, maak je geen zorgen.Geruststelling; zeer gebruikelijk.
- Hij kwam voor niks naar de stad.'Voor niks' kan 'vergeefs' of 'gratis' betekenen.
- Op zondag doen we helemaal niks.Vaak bedoeld als gezellig nietsdoen.
Niksen als culturele export
Het werkwoord *niksen* groeide in de afgelopen jaren uit tot een internationaal bekend Nederlands woord, omdat het een ideaal van bewust nietsdoen aanduidt: rusten zonder doel, zonder scherm en zonder productiviteit. Zo wordt de leegte in een agenda ineens een ideaal. Een kort 'niks' op de vraag 'wat is er?' klinkt daarentegen vaak ontwijkend, en wie vindt dat iets onzin is, zegt vaak: 'dat is niks'.
Is niks hetzelfde als niets?
Ja, in betekenis wel. Niks is informeler en hoort vooral in gesproken taal.
Wat betekent 'voor niks'?
Gratis, of tevergeefs, afhankelijk van de zin.
Moet je niets of niks schrijven?
In een formele tekst: niets. In dagelijks, informeel taalgebruik: niks.