Moreel: goed, plicht of stemming?
Moreel is een bijvoeglijk naamwoord voor wat te maken heeft met goed en kwaad. Als zelfstandig naamwoord ('het moreel') betekent het de gemoedstoestand van een groep.
Moreel heeft twee gebruikswijzen die je niet door elkaar moet halen. Een 'morele plicht' gaat over goed en kwaad, maar 'het moreel van de ploeg' gaat over het zelfvertrouwen en de motivatie. Het eerste is een bijvoeglijk naamwoord, het tweede een zelfstandig naamwoord.
- Betreffende goed en kwaad (bijvoeglijk naamwoord). *Een morele keuze.*
- Stemming van een groep (zelfstandig naamwoord). *Het moreel zakte na de nederlaag.*
- Ethisch aanvaardbaar. *Is dat wel moreel verantwoord?*
Vormen
| Vorm | Woord | Opmerking |
|---|---|---|
| Onverbogen | moreel | een moreel verhaal |
| Verbogen | morele | de morele plicht |
| Vergrotend | moreler | zelden gebruikt |
| Overtreffend | moreelst | nog zeldzamer |
| Zelfstandig | het moreel | stemming van troepen of team |
Moreel in een zin
- Je hebt een morele plicht om te helpen.Bijvoeglijk naamwoord met -e vóór een de-woord.
- Het moreel bij de ploeg is hoog.Zelfstandig naamwoord, onzijdig.
- Dat is moreel niet te verdedigen.Bijwoordelijk; geen -e.
Moreel en moraal
Beide komen van Latijn *mores*, 'zeden'. Het zelfstandig naamwoord ‘het moreel’ is uit het Frans overgenomen als term voor de gemoedstoestand van soldaten en spelers. Zo kan een leger militair sterk zijn, maar moreel gebroken. Wie de normen zelf wil bespreken, kijkt naar moraal; het tegendeel van moreel in die zin is 'immoreel'. Wie over een motief spreekt, bedoelt vaak de morele reden achter een daad.
Is 'moreel' goed Nederlands voor 'morale'?
Ja, 'het moreel' is gewoon Nederlands. Je schrijft het zonder 'e' erachter.
Wanneer krijgt moreel een -e?
Voor een de-woord of het-woord met bepaald lidwoord: 'de morele steun', 'het morele dilemma'; bij 'een moreel besef' blijft het onverbogen.