Mat: dof, moe, schaakmat of een kleedje
Mat betekent dof of zonder glans en ook moe. Als zelfstandig naamwoord is een mat een dun kleed of een mat voor de ingang. Bij schaken betekent mat dat de koning verslagen is.
Het woord mat zit vol verrassingen. Hetzelfde woord kan dof, moe, verslagen of een kleedje betekenen, afhankelijk van de zin. Het is een mooi voorbeeld van een woord met meerdere onafhankelijke herkomsten.
- Zonder glans, dof (bijvoeglijk naamwoord). *Een matte afwerking.*
- Moe of futloos. *Hij voelde zich mat na de griep.*
- Verslagen bij het schaken. *Zwart staat mat.*
- Kleedje (zelfstandig naamwoord). *Veeg je voeten op de mat.*
Vormen
| Kenmerk | Vorm | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Bijvoeglijk naamwoord | mat, matte | Een matte kleur. |
| Vergrotende trap | matter | Een matter oppervlak. |
| Overtreffende trap | matst | De matste verf. |
| Zelfstandig naamwoord | de mat, de matten | De mat ligt bij de deur. |
| Samenstelling | deurmat | Een vuile deurmat. |
Mat in de praktijk
- De matte stem van de zieke klonk zwak.Letterlijk: zonder kracht.
- De directeur riep hem op de mat.Vaste uitdrukking: iemand ter verantwoording roepen.
- In vier zetten stond de koning mat.Schaaktaal.
Schaakmat en op de mat roepen
Het schaakwoord komt uit het Perzisch en Arabisch: *shah mat*, volgens de gangbare uitleg ‘de koning is dood’ of ‘de koning is hulpeloos’. Zo kreeg een Europese taal na taal het woord mee. De betekenissen dof en moe hangen samen met het Franse mat. Wie iemand op de mat roept, haalt hem terug naar de plek waar de baas controleert. Een tapijt kan een mat zijn, maar is dat meestal niet. Lees ook over schaken.
Is mat hetzelfde als moe?
Soms wel: mat betekent vaak futloos of moe, vooral bij ziekte.
Wat is het verschil tussen mat en pat?
Bij mat staat de koning schaak en kan niet ontsnappen. Bij pat staat hij niet schaak maar kan niet zetten, en dat is remise.