Koepel: het gewelfde dak en de organisatie erboven
Een koepel is een bolvormig dak of gewelf, bijvoorbeeld op een kerk. Figuurlijk is een koepel een organisatie die andere organisaties overkoepelt.
Een koepel is een rond, bolvormig dak, zoals je ziet op oude kerken en moskeeën. Wie boven iets anders staat, overkoepelt het: daarom noemen we een organisatie boven andere organisaties een koepel. Zo is het woord van de architectuur naar de organisatie gegaan.
- Gewelfd dak. *De koepel van de basiliek is wit.*
- Overkoepelende organisatie. *Een koepel van natuurverenigingen.*
- Koepelgevangenis. *De koepel in Haarlem was een gevangenis.*
Vormen en samenstellingen
| Eigenschap | Vorm | Opmerking |
|---|---|---|
| Lidwoord | de koepel | Mannelijk. |
| Meervoud | koepels | Met -s. |
| Verkleinwoord | koepeltje | Een kleine koepel. |
| Samenstelling | koepelorganisatie | Ook koepeltent. |
| Werkwoord | overkoepelen | Hierboven staan. |
Zinnen
- De koepel is vanaf kilometers afstand zichtbaar.Architectuur.
- De koepel van de brancheorganisaties zocht overleg.Overdrachtelijk: organisatie.
- De koepelgevangenis in Haarlem is beroemd.Historisch: panopticumachtige gevangenis.
Een woord uit Italië
Het woord koepel komt via het Italiaans van het Latijnse *cupola*, een verkleinwoord van *cupa*, ton of kuip; een koepel lijkt immers op een omgekeerde ton. Nederland kent koepelgevangenissen in Haarlem, Breda en Arnhem, waar de cellen rond een centrale ruimte liggen. Zo kan één bewaker alles zien. De koepel hoort bij een dak, staat soms symbolisch voor de hemel en past bij een grote kerk. Een koepel kan ook van glas zijn, zoals de overkapping van een station of een winkelcentrum. Planetaria hebben een koepel waarop het heelal wordt geprojecteerd.
Wat is een koepelorganisatie?
Een organisatie die andere organisaties vertegenwoordigt of samenbrengt.
Is koepel hetzelfde als dom?
Nee. Een dom is een grote hoofdkerk, zoals de Domkerk in Utrecht; de koepel is het gewelfde dak.