Heden: tussen verleden en toekomst
Heden betekent vandaag of de huidige tijd. Als zelfstandig naamwoord is het heden het nu, tegenover verleden en toekomst.
Het woord heden voelt statig. Het betekent simpelweg ‘vandaag’, maar doet je meteen denken aan overlijdensberichten en juridische teksten. Het is dus een woord uit het formele register dat nog steeds actief gebruikt wordt.
- Vandaag (bijwoord). *Heden overleden.*
- Het nu (zelfstandig naamwoord). *Leven in het heden.*
- Tot nu toe. *Tot op heden.*
Vormen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Zelfstandig | het heden | het heden en de toekomst |
| Bijwoord | heden | heden gesloten |
| Vaste groep | tot op heden | tot op heden is niets bekend |
| Vaste groep | heden ten dage | heden ten dage is alles anders |
| Afleiding | hedendaags | hedendaagse kunst |
Zo gebruik je het
- Heden overleden mevrouw Jansen.Plechtig register, typisch voor een overlijdensbericht.
- Tot op heden hebben we geen reactie ontvangen.Zakelijk en formeel; in de omgangstaal zeg je tot nu toe.
- Hedendaagse kunst is vaak abstract.Het afgeleide woord hedendaags gebruik je gewoon.
Verleden, heden, toekomst
Het woord gaat terug op de zin *op deze dag*; daarmee is het verwant aan Duits *heute*. In *tot op heden* en *heden ten dage* klinkt die oude dagaanduiding nog door. Zelfstandig gebruikt, *het heden*, staat het tegenover het verleden en de toekomst: *Het verleden verklaart het heden.* Wie het nu als punt in de tijd bedoelt, gebruikt vaker moment.
Is heden ouderwets?
In de dagelijkse spreektaal wel, maar in berichten, brieven en juridische tekst blijft het gangbaar.
Wat is het verschil tussen heden en vandaag?
Betekenisverschil is er nauwelijks, alleen in register: heden is formeler.