Bedwang: alleen in de uitdrukking in bedwang houden
Bedwang is een woord dat vrijwel alleen voorkomt in de vaste uitdrukking in bedwang houden of hebben: iets of iemand onder controle houden.
Het woord bedwang komt bijna nooit los voor. Het leeft vrijwel alleen in de vaste uitdrukking "in bedwang houden", zoals je een woedende menigte of je eigen tranen in bedwang houdt.
- Controle. *De politie had de menigte in bedwang.*
- Beheersing van gevoelens. *Ze kon haar lach niet in bedwang houden.*
Vormen
| Kenmerk | Vorm | Opmerking |
|---|---|---|
| Lidwoord | het bedwang | het-woord |
| Meervoud | — | komt niet voor |
| Werkwoord | bedwingen | bedwong, bedwongen |
| Vaste combinatie | in bedwang houden | onder controle |
| Vaste combinatie | in bedwang hebben | ook gangbaar |
Zo gebruik je het
- Hij hield zijn woede in bedwang.Gevoelens beheersen.
- De brandweer kreeg het vuur snel in bedwang.Controle over een noodsituatie.
- De trainer had de groep goed in bedwang.Over orde en gezag.
Herkomst
Het woord is een afleiding van *bedwingen* (*be-* + *dwingen*), dat betekent "onder controle brengen". Het hoort bij dwang, dat staat voor het uitoefenen van druk. Een verwant woord is *onbedwingbaar*: een onbedwingbare lach laat zich niet tegenhouden. Het vergelijkbare woord beheer wordt gebruikt voor het bestuur van goederen, bedwang vooral voor het beheersen van gevoelens of onrustige groepen. Als je het woord buiten de uitdrukking gebruikt, klinkt het ongewoon. Een leraar die de klas niet in bedwang heeft, verliest het gezag; een brandweerman die een brand in bedwang krijgt, voorkomt dat die zich verspreidt. Het woord vraagt dus altijd om iets wat anders ongecontroleerd zou worden.
Kun je bedwang los gebruiken?
Zelden. Het woord staat bijna altijd in de combinatie in bedwang houden of hebben.
Wat is het verschil met beheersen?
Beheersen is breder. In bedwang houden benadrukt dat iets anders zou ontsnappen of losbarsten.