Schaak: de koning in gevaar

Wie schaak zegt, noemt een situatie of het hele spel. Het woord komt van het Perzische shah, 'koning', en een schaakpartij draait dus om de koning. Als je een koning bedreigt, zeg je 'schaak', en als hij niet meer kan ontsnappen, is het schaakmat.

• De koning wordt aangevallen. *Schaak! Je koning staat bloot.*
• Het schaakspel. *Hij speelt al jaren schaak bij de club.*
• Onder controle houden (figuurlijk). *De trainer hield de spits schaak.*

Vormen

Schaak in een zin

• Schaak! Je moet je koning verplaatsen.Spelterm, als waarschuwing.
• We spelen een potje schaak.Alledaags, voor het spel.
• De politie hield de menigte schaak.Figuurlijk: onder controle houden.

Een Perzische koning en een uitroep

Het Perzische *shah* betekent koning, en het Arabisch-Perzische *shah mat* wordt vaak uitgelegd als 'de koning is hulpeloos' of 'de koning is gestorven'. Zo kwamen *schaak* en *schaakmat* via het Middeleeuwse Latijn en Frans in het Nederlands. Het woord *schaken* betekent dus ook in het gewone Nederlands iets heel anders: meisjes schaken, een verouderd woord voor ontvoeren. In de wedstrijd zelf is de koning het belangrijkste stuk. Een schaakspel bestaat uit een bord met 64 velden en 32 stukken. In andere talen heet het ridderstuk springer of knight, maar in het Nederlands is dat het paard. Een goed spel vraagt overzicht, en wie schaak houdt, blijft de tegenstander een stap voor.