Maat of mate? Afmeting, ritme én kameraad
Maat betekent afmeting (schoenmaat), ritme in muziek (in de maat) en in sommige streken ook vriend of kameraad. Verwant zijn de samenstellingen maatstaf en maatschappij.
Weinig woorden dragen zoveel betekenissen als maat. Een schoenmaat, een maat in een lied en een goede maat uit Vlaanderen zijn drie heel verschillende dingen met dezelfde vorm. Daardoor vraagt het woord om aandacht voor de context.
- Afmeting. *Welke maat heb jij, 42 of 43?*
- Ritme in muziek. *De dirigent geeft de maat aan.*
- Hoeveelheid, mate. *In hoge mate tevreden.*
- Kameraad (Vlaams). *Mijn maat helpt mij verhuizen.*
Vormen
| Vorm | Schrijfwijze | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | de maat | De maat is vol. |
| Meervoud | maten | Zij nemen de maten op. |
| Verkleinwoord | maatje | Een maatje bij de club. |
| Samenstellingen | schoenmaat, maatpak | Een maatpak laten maken. |
| Verwant | makker | Vriend, kameraad. |
Uitdrukkingen met maat
- De maat is vol, ik stop ermee.Je bent klaar met iemands gedrag.
- Ze meet met twee maten.Oneerlijk: bij verschillende mensen verschillende regels.
- Op maat gemaakt advies helpt het meest.Gebruikt in de zakelijke wereld.
Maat, mate en maatje
Let op de spelling bij de bijbehorende woorden. 'In zekere mate' schrijf je met mate, een apart woord, niet met maat. Een maat in de scheepvaart is een rang, bijvoorbeeld 'eerste maat'. Het verkleinwoord maatje heeft in het Nederlands vooral de gevoelswaarde van 'goede vriend'. Een meter is een vastgelegde maat voor lengte.
Is maat hetzelfde als mate?
Nee. Maat is de afmeting; mate is een apart woord dat 'hoeveelheid' of 'graad' betekent.
Wat is een maatje?
Een vriend of begeleider. In Nederland ook iemand die een ander helpt, zoals bij vrijwilligerswerk.
Is maat voor 'kameraad' dialect?
Het is vooral Vlaams en informeel, maar komt ook in Nederland voor.