Een harnas aantrekken: van ridderpantser tot uitdrukking
Een harnas is het stalen pantser dat een ridder of soldaat droeg ter bescherming. Figuurlijk staat het ook voor werkdrang, zoals in in het harnas sterven.
Een harnas beschermt het lichaam van top tot teen. Het woord heeft zijn bekendste leven in uitdrukkingen: iemand die in het harnas sterft, is aan het werk gebleven tot het laatst. Het komt uit het Oudfranse harnais, wat uitrusting betekende.
- Pantser uit metaal. *Het harnas hing in de ridderzaal.*
- Uitrusting of tuig. *Het harnas van het paard.*
- Figuurlijk: werk, strijd. *Hij bleef tot zijn dood in het harnas.*
Vormen
| Vorm | Woord | Opmerking |
|---|---|---|
| Lidwoord | het harnas | Een het-woord. |
| Meervoud | harnassen | Met -sen. |
| Verkleinwoord | harnasje | Zeldzaam. |
| Samenstelling | borstharnas | Alleen de romp. |
| Verwant | helm | Onderdeel van de uitrusting. |
Harnas in een zin
- Het museum toont een harnas uit de zestiende eeuw.Historisch, neutraal.
- Hij kroop in zijn harnas en trok ten strijde.Figuurlijk of letterlijk.
- De zaak joeg hem in het harnas.Betekent: maakte hem boos.
Harnas versus harness: een valse vriend
Het Engelse harness is verwant, maar betekent tuig voor een paard of een klimgordel. Het Nederlandse harnas is dus eerder armour. Twee uitdrukkingen zijn de moeite waard: in het harnas sterven betekent doorwerken tot het einde, en iemand in het harnas jagen betekent hem kwaad maken. Het woord ridder hoort vanzelfsprekend bij een harnas.
Een volledig harnas woog gemiddeld twintig tot dertig kilo, en toch kon een geoefende ridder erin springen en rennen. Het was het werk van specialistische smeden en werd op maat gemaakt. Pas met het opkomen van vuurwapens verloor het harnas zijn nut op het slagveld.
Is een harnas hetzelfde als een pantser?
Bijna. Een harnas bedekt het hele lichaam met platen, een pantser kan ook een enkel stuk zijn.
Wat betekent in het harnas zijn?
Actief aan het werk zijn, vaak in de strijd of in een baan.