Gerecht: een maaltijd of de rechtbank?
Een gerecht is een bereide maaltijd of een onderdeel daarvan op de menukaart. In een andere betekenis is het ook de rechtbank, het gerechtshof.
Een gerecht is een bereide maaltijd, maar het woord heeft nog twee levens. In de rechtszaal staat het voor de rechtbank en als bijvoeglijk naamwoord betekent het rechtvaardig: een gerechte straf. Dat drie betekenissen in één woord samenkomen, is een mooi voorbeeld van meerzinnigheid in het Nederlands.
- Bereide maaltijd. *Het hoofdgerecht was een stoofpotje.*
- Rechtbank. *De zaak komt voor het gerecht.*
- Bijvoeglijk naamwoord, rechtvaardig. *Een gerechte straf.*
- Onderdeel van een menu. *Als voorgerecht nemen we soep.*
Vormen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Maaltijd | het gerecht | Het gerecht is warm. |
| Meervoud | gerechten | Er staan vijf gerechten op de kaart. |
| Rechtbank | het gerecht | Voor het gerecht verschijnen. |
| Bijvoeglijk | gerecht | Een gerechte zaak. |
| Samenstelling | hoofdgerecht | Het hoofdgerecht is vis. |
Voorbeelden
- Dit gerecht wordt traditioneel met rode kool geserveerd.Culinair taalgebruik, vaak in menukaarten.
- De verdachte verschijnt morgen voor het gerecht.Formeel en juridisch; in Vlaanderen spreekt men over het gerecht als de hele justitie.
- Dat is een gerechte straf voor wie liegt.Ouderwets en literair; bijvoeglijk gebruik komt zelden voor.
Het gerecht in België
In België zegt men *het gerecht* vaak voor het geheel van politie, parket en rechters: *het gerecht onderzoekt de zaak*. In Nederland gebruikt men eerder *justitie* of *de rechtbank*. Het woord *gerecht* in de zin van maaltijd hoort bij het werkwoord *richten* in de oude betekenis van klaarmaken en opdienen. Vanuit de keuken bekeken is een gerecht het eindresultaat; na het hoofdgerecht volgt vaak een dessert. De betekenissen hebben een verwante basis: iets dat gericht, geordend of geregeld is.
Is gerecht altijd een maaltijd?
Nee. Het kan ook rechtbank betekenen, vooral in Vlaanderen.
Wat is het verschil tussen voorgerecht en hoofdgerecht?
Het voorgerecht komt eerst, het hoofdgerecht is de hoofdmaaltijd.