Fortuin: geluk, geld of allebei?
Fortuin betekent geluk of lot, en in het dagelijks gebruik een grote hoeveelheid geld. Het woord komt van het Latijnse Fortuna, de godin van het lot.
Fortuin heeft twee gezichten. Oorspronkelijk is het het lot of het geluk dat iemand overkomt, en pas later werd het woord ook een bedrag dat zo groot is dat het bij toeval lijkt te zijn gevallen. Wie een fortuin verdient, heeft dus zowel geld als geluk gehad, of dat denken de mensen graag.
- Geluk of toeval. *Het fortuin lachte hem toe.*
- Grote som geld, vermogen. *Ze erfde een fortuin.*
- Lot, levenslot. *Hij zocht zijn fortuin in het buitenland.*
- Als overdrijving. *Die jas heeft me een fortuin gekost.*
Vormen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | het fortuin | Het fortuin keerde haar de rug toe. |
| Meervoud | fortuinen | Er werden fortuinen verdiend. |
| Verkleinwoord | fortuintje | Een fortuintje gewonnen. |
| Bijvoeglijk | fortuinlijk | Een fortuinlijke ontmoeting. |
| Samenstelling | fortuinzoeker | Een fortuinzoeker in het Wilde Westen. |
Fortuin in een zin
- Die verbouwing kost een fortuin.Spreektaal en overdrijving; het gaat om een heel hoog bedrag.
- Hij heeft zijn fortuin gemaakt in de scheepvaart.Neutraal en wat ouderwets; fortuin maken betekent rijk worden.
- Het fortuin is niet altijd blij met wie het zoekt.Literair; het fortuin als een soort personificatie van geluk.
Fortuna en het rad
Fortuin komt via het Frans van het Latijnse Fortuna, de Romeinse godin van geluk en lot, die vaak met een rad werd afgebeeld: wie boven staat, valt straks naar beneden. Dat beeld, het rad van fortuin, is nog steeds een vaste uitdrukking. Fortuin is dus oorspronkelijk niet bezit, maar toeval. Verwant zijn *fortuinlijk* (gelukkig) en *onfortuinlijk* (ongelukkig). Wie op zoek is naar geluk of rijkdom, gebruikt dit woord vaak in dezelfde adem.
Is fortuin altijd geld?
Nee. In oudere teksten is het vooral lot of geluk; het geldbedrag is een latere betekenis.
Is het fortuin of de fortuin?
Het fortuin. Het meervoud is fortuinen.