Fatsoen: hoe hoor je je te gedragen?
Fatsoen is behoorlijk, beschaafd gedrag volgens de normen van de gemeenschap. Het woord komt van het Franse façon en staat los van het Engelse fashion.
Fatsoen is een woord dat iedereen kent, maar niemand precies definieert. Het gaat over wat je wel en niet hoort te doen, zonder dat het ergens op papier staat. Wie fatsoen heeft, laat zijn goede opvoeding zien: dankjewel zeggen, wachten op je beurt, niemand beledigen.
- Beschaafd gedrag. *Heb een beetje fatsoen!*
- Het besef van wat gepast is. *Hij bracht het fatsoen niet op om te groeten.*
- Een net voorkomen. *Ze droeg een pak om fatsoenlijk over te komen.*
- Gepast, behoorlijk. *Een fatsoenlijke baan, een fatsoenlijk loon.*
Verwante vormen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | het fatsoen | Het fatsoen gebiedt te groeten. |
| Bijvoeglijk | fatsoenlijk | Een fatsoenlijk mens. |
| Bijwoord | fatsoenlijk | Gedraag je fatsoenlijk. |
| Ontkenning | onfatsoenlijk | Onfatsoenlijk gedrag. |
| Werkwoord | fatsoeneren | Hij fatsoeneerde zijn kapsel. |
Voorbeelden
- Een beetje fatsoen zou je sieren.Licht verwijtende toon, vaak van ouders of leraren.
- Ze hadden niet eens het fatsoen om te bellen.Het fatsoen hebben om iets te doen: de minimale beleefdheid.
- Doe even fatsoenlijk, we hebben gasten.Spreektaal; fatsoenlijk als bijwoord betekent ordentelijk.
Een Frans woord met een Nederlands jasje
Fatsoen is een zogenoemde ontlening aan het Franse façon, dat zoiets als manier of vorm betekent. In het Middelnederlands werd het fatsoen, en de spelling is door de eeuwen heen uit het Frans gegroeid. Een verwante uitdrukking is *zijn fatsoen houden*: je correct blijven gedragen, zelfs onder druk. Wie het schendt, brengt schande over zich, terwijl respect vaak het gevoel is dat fatsoen bij anderen oproept. Let op: het woord heeft niets met het Engelse fashion te maken, ook al lijkt de klank soms verwant.
Wat is het verschil tussen fatsoen en beleefdheid?
Beleefdheid gaat over vormen van omgang, fatsoen over een breder gevoel van wat behoorlijk is.
Is fatsoenlijk altijd positief?
Meestal wel, maar het kan ook ironisch klinken: een fatsoenlijk pak slaag.